oudwwijk
Digitaal erfgoed

Het Korenburgerveen

IN BEWERKING

Ondergedoken in het Korenburgerveen:
Periode augustus 1942- november 1942
Aantal: 23
Volwassenen: 18
Kinderen: 5
Arrestatie’s : 27 november 1942
Transport: Feestgebouw Haitsma Mulierweg.
Transport Westerbork: 28 november 1942 (17 personen)

Ondergedoken in het Korenburgerveen:

Mozes van der Horst 08-12-1899
Rosie van der Horst- Romann 27-01-1907

Wolfgang Maas (gevlucht onderweg naar feestgebouw)

David Meijer 23-03-1907
Frieda Meijer-Romann 02-03-1909
Rosita Meijer 4 jaar 20-03-1938
Emilie Meijer 3 jaar 02-08-1939

Rosetta Meijers-de Leeuw 31-12-1879
Joseph Max Meijers 03-12-1921
Stella Bertha Meijers (gevlucht-feestgebouw)

Salli Meijler 28-09-1908
Ida Jeanette Meijler-Meijers 04-12-1914
Rosa Sophie Meijler 9 mnd 25-03-1942
Adolph Meijler 08-03-1879

Philip Schwarz 09-10-1902
Magdalena Schwarz-Meijers 25-10-1905
Mathilda Rosette Schwarz 8 jaar 24-03-1934
Robert Louis Schwarz 4 jaar 25-06-1938

Paul Romann 10-02-1913 (gevlucht)
Selma Romann-Hony 13-12-1887


Gevlucht en overleefd:
Hartog Meijler (gevlucht veen)
Emmay Wilhelmina Meijler (gevlucht feestgebouw)
Helena Meijler (gevlucht feestgebouw)

Eerder vertrokken:
Leo Adolf Meijers (overleefd)

Hulp geboden door:
Gearresteerd
02-12-1942:
B.Elburg
J.Paalman,kruidenier, Misterstraat 64: Elburg: Kruidenierswaren-onkennend.
A.H.te Bokkel, Bakker, Morgenzonweg 36: Elburg-Brood-geld en broodbonnen Elburg
D.W.te Bokkel
J.G.Kwak, slager, Weurden 38: Elburg:Vlees- rundvlees- onkennend.
06-12-1942:ontslagen

Inititatief: Meijers en David Meijler,,Salli Meijler, later Schwarts

Plaats aanwijzing: Uwland; opzichter Veen.
B.Elburg, Corle: Bouw barakken -voedselvoorziening
H.B.Vreeman,Corle: bouw barakken-melk
H.G.Hermsen: knecht te Bokkel, Berkenstraat 4 – onkennnend wetendheid

Eerste barak: gezinnen Meijler en Meijers

Ontdekking door Natuurmonumenten
28 november 1942: 11.00 uur: Eshuis en Brinksma
Aangever: J.Uwland Opzichter Den Oppas

Jan Uwland, opzichter Korenburgerveen doet 27 november melding bij Brigade commandant Hendrik Aalders van drie barakken Korenburgerveen..
Zelfde dag (18.00 uur) overval door politie (Feberwee) en marechaussee (Slotboom- Aalders

Elburg ingesloten 30 november
Vreeman 1 december
Paalman, te Bokkel en Kwak 2 december.
Allen 6 december vrijgelaten door SD.
Verhoren allen afgenomen door Slotboom Marechaussee.
Elburg en Vreeman zeggen ‘onderdruk v.d.Joden’ hun medewerking hebben ‘moeten’ verlenen.
Dit wordt geaccepteerd.

26 augustus 1942: Schuilplaats betrokken door 23 bovengenoemde personen ( aldus Hartog Meijler-overleefd)

Ben Harwig verzorgde bonkaarten

Politie-aanwezigheid Veen: Feberwee, van der Zwart, van Rijssel, Kroese en onbekende agent.
Verder aanwezig: marcehausee Slotboom, Aalders
Verder nog meerderen. (aldus Hartog Meijler)

Ook Bombergen en van Drie met hond.
Met vee wagen naar feestgebouw. (aldus Emmay en Helena Meijler-overleefd.)







Lees verder

Rode Kruis

Het Rode Kruis hielp 82 Hollanders ontsnappen

29 MAART 1946, Nieuwe Winterswijkse Courant. Ingezonden
Herinneringen uit de bezettingstijd

21 Februari 1945. Triest koud weer.
Op het perron te Winterswijk staan enige bestuursleden van het Rode Kruis heftig te debatteren met een “SA Goldfasan” , begeleider van een transport Hollanders op weg naar Duitsland. De man weigert toestemming te verlenen om deze mensen te verzorgen.
‘Diese Leute sind alle Verbrecher und brauchen keine Verpflegung”
Eindelijk heeft het bestuur het pleit gewonnen en mogen wij ons het lot onze landgenoten aantrekken.
De “Verbrecher” zijn op 12 februari in Haarlem en Amsterdam bij een razzia van de straat opgepakt om ingezet te worden voor den ‘Endsieg’
Hun toestand is ellendig: 36 uur zonder eten en drinken in tochtige onverwarmde wagons. De meesten hebben dysenterie. Als de mensen smeken om water, raden onze artsen dat af en hebben wij binnen een half uur hete koffie en brood.
Plotseling vallen er schoten. Twee van de slachtoffers proberen te vluchten. Hun poging is te vergeefs.
‘Diese Leute bekommen heute gar nichts’ .
De verontwaardiging is algemeen.

Onze Rode Kruis meisjes zorgen echter dat ze een dubbele portie krijgen. Wij bewegen de Oberleutnant ons toe te staan, voor de verdeling van erwtensoep tegen 11 uur onze gehele hulpkolonne in te zetten en nu volvoeren wij het plan dat wij na het vallen van de schoten gezworen hebben:
‘Wij zullen ze een kans tot ontvluchting geven’

Alle helpers en helpsters zijn druk in de weer om den stakkerds van soep te voorzien. Sommigen van ons klimmen in de wagons, de gamellen worden aangegeven en ieder die wil kan onder achterlating van zijn bagage met een door ons verstrekte Rode-Kruisband, ingedeeld worden bij de ‘reserve’.
De soldaten worden door onze wild-enthousiaste meisjes aan het lijntje gehouden en als de pas gepromoveerde ‘Rode Kruis-man’ met zijn gamel of lepel uit de trein stapt, is het net echt.
Hij wandelt met enige van onze meisjes de Parallelweg op en buiten het gezicht der moffen, bij ’t Keizers, wordt de man overgenomen door de ordonnans.
De Rode Kruisband gaat terug naar de trein en het spelletje begint opnieuw.
82 van de 500 slachtoffers verkiezen de vrijheid boven de slavernij en worden door ons op de boven omschreven manier geholpen bij vrouw en kinderen te komen.

De achterblijvenden stomen tegen 4 uur hun onbekende bestemming tegemoet.
Klaarblijkelijk kennen ze de ellende van de Duitse kampen niet of waren ze te bang.
Een arts uit Amsterdam proberen wij nog over te halen te vluchten. Hij wilde echter alleen ‘legaal’ in vrijheid gesteld worden. Alsof dat mogelijk was.
Zou de man levend teruggekeerd zijn uit Duitsland?

Een musicus kon geen afstand doen van zijn viool en gaat met zijn viool de nameloze ellende tegemoet

1944

Was het de trein met ‘Verbrecher uit Haarlem en Amsterdam’ in februari 1945 waar de “Rode kruis meisjes’ druk mee waren. Ook in 1944 stonden ze paraat op het station, maar nu voor treinen nog vanuit Duitsland.

In het zuiden werd al hevig gevochten door de geallieerden en er vielen veel gewonden. Vanuit Gennep zouden veel Nederlandse gewonden deze kant op komen via Duitsland.

Het verslag van het Rode Kruis

Het is enkele dagen voor kerstmis. Van de toenmalige autoriteiten krijgt het bestuur onze afdeling bericht dat binnen enkele dagen verwacht worden twee treinen samen met 900 patienten en verplegend personeel, dia via Duitsland uit gennep werden geevacueerd. De mensen uit de eerste trein moeten naar Harreveld doorreizen, de tweede trein zal slechts kort stoppen en doorgaan. Daarmee zullen wij niet veel te doen krijgen. Alle aandacht concentreeert zich dus op de eerste trein. Het enige wat we verder horen is, dat de treinen ’s nachts zullen arriveren. Welke nacht? Dat is onbekend.

Er wordt een plan opgesteld, lokalen worden besproken, paarden en wagens, stroo, de Centrale Keuken zal doen wat ze kan. Maar het loopt niet mee. Tot 2 keer toe worden de lokalen door de Duitsers in beslag genomen!
Ten slotte hebben we voor de mensen onderdak verspreid door het hele dorp.
Gelukkig gaan er 2 dagen voorbij en kunnen nog voorbereidingen worden getroffen.
Dan is de nacht de telefoon: de trein komt over een uur binnen. Het alarmsysteem voor onze medewerkers en medewerksters treedt in werking en al spoedig komen allen op het station samen.
Twee bestuursleden maken een halsbrekende tocht in de duisternis, dwars over het verwoeste rangeerterrein. Daar staat de trein. een aantal wagons draagt het Roode Kruis- teken, maar bij het licht van een zaklantaarn is te zien, dat andere oorlogsmateriaal vervoeren! Zoo zijn onze (Duitse) manieren!
Kloppen op de wagons: “Zitten hier Hollandse mensen?”
Een blij antwoord! Hoe blij de reizigers in die dichte veewagons waren, dat ze weer in Nederland waren beland horen we pas later.

Duitse autoriteiten willen “sofort” uitladen. De leidende doktoren weigeren, eerst moet het dag zijn en ….. ze krijgen hun zin!
We wachten en om 7 uur nog in het donker, komt de koffie die door de vermoeide mensen die al een paar dagen onderweg zijn, dankbaar wordt aanvaard. Na een uur komt er erwtensoep en zichbaar leven de mensen op. Er zijn behalve lichte, zware en zeer zware patienten ook vele ouden van dagen, waarvan 20 boven de 80 jaar. Dan komt het vervoer op platte wagens, de auto van de luchbescherming neemt telkens 5 van de ernstigste patienten mee.
Een probleem apart is dat van de bagage. Maar ook dit komt in orde en om 11 uur is de trein leeg en genieten patienten en verplegend personeel enige uren van welverdiende rust op het stro in de gereed gebrachte lokalen.
Vandaar gaat het in de middag meest op open wagens naar Harreveld, waar om 23 uur de laatsten arriveren.
Gelukkig was het weer zacht en zwaar bewolkt, maar droog en kwamen de Tommies ons niet storen. (Met bombardementen op het oosten Hans)

Wat is de diepste indruk die deze dag achterlaat? bewondering voor de blijmoedige medewerking van de patienten, de geduldige opgewektheid van verplegers en verpleegsters, voor de grote Christelijke naastenliefde en opofferingsgezindheid, die deze dag schoon maakten, ondanks de dreiging en druk, ondanks de diep tragische achtergrond van dit gehele gebeuren.

En de 2de trein? Daarvan zouden we wel niets merken, maar na 1 dag ging ’s nachts weer de telefoon: de 2de trein is binnen , de mensen moeten er allen uit en voorlopig in Winterswijk ondergebracht worden.
In het holst van de nacht vergadering op het gemeentehuis met de begeleidende doktoren. Er wordt een oplossing gevonden, de 170 burgers worden door geloofsgenoten opgenomen, in stilstaande fabrieken worden ouden van dagen ondergebracht. Voor de liggende patienten wordt een leeg fabrieksgebouw welwillend ter beschikking gesteld en inderhaast in orde gebracht. De medewerking van alle lagen van de bevolking is bewonderenswaardig. De moeilijkheden zijn groot, maar ze worden overwonnen. Het weer is koud en helder, maar het schijnt, dat de Engelsen gewaarschuwd zijn: in alle rust, orde en snelheid worden de ouden en zieken weer uit de veewagens op de wagens getild en naar hun bestemming gereden. Enkele ernstige gevallen worden in de ziekenhuizen opgenomen. Maanden zal het duren, voor de meesten kunnen doorreizen naar een meer geschikt verblijf, anderhalf jaar tot ze weer thuis zijn!

Nu is het Kerstmorgen 1944. Hoe hadden wij allen de belofte van die dag van node te midden van zoveel leed en pijn, maar hoe duidelijk sprak ze tot ons allen door de geduldige gelatenheid, waarmee dat leed werd gedragen en de opofferende naastenliefde die het trachtte te lenigen.

B (Beukenhorst?)

Lees verder

Diverse verzetsdaden

Ambtenaren

Zie toespraak installatie-rede Dr.Bos

Bent (Wethouder)

Bij installatie-rede Dr.Bos weigert hij te gaan staan bij herdenken slachtoffer vrijwilliger Oostfront.(28-03-1942)

Ontslag genomen als wethouder op 8 april 1942

Boeren

Zie toespraak installatie-rede Dr.Bos

Grutterink

29 februari 1944 inval Wierengastraat op last v.d. Burgemeester i.v.m. mogelijk onderduikadres Serry Gans

Harmsen (fotograaf)

Onderdak geboden vriend Hartog Meijler oktober 1941
Ook waarschuwen (oktober 1941):
‘D’r zijn razzia’s. Alle Joden worden opgehaald. Verstop je en zorg dat ze je niet vinden’.

Kappers (Berkenstraat)

2 maart 1944:
Inval i.v.m. verbergen Joodse onderduikster Serry Gans. Zij kon vluchten naar Eibergen en heeft de oorlog overleefd.

Kulve te (Meester)

Laat toestaan dat kinderen op 21 maart 1941 lopend langs Raadhuis een Hollands lied zingen.
Wordt verhoord en beloofd beterschap.

Lüpschen, G.A.

31 oktober 1942:
Brief Dr.Bos aan de S.D. Arnhem m.b.t. G.A. Lüpschen (niet te verwarren met een andere Lüpschen)
G.A. Lüpschen heeft demonstratief bioscoop verlaten bij propagandafilms.
G.A. Lüpschen is ‘oud-communist’ en was actief lid schalmeienkapel.
Dr.Bos heeft hem ingesloten op politiebureau, verdacht van anti-Duitse handelingen en verdacht door Gestapo.
Slotzin brief:
“Es kommt mir aber notwendig vor, dass dieser revolutionairen Individuum in ein Lager gestellt wird, wo er arbeiten lerrnt, wofür ich gerne Ihr mitwirkung anrufe’
Resultaat onbekend

12 maart 1943:
Brief aan Arbeidbureau waar G.A. Lüpschen wordt voorgedragen om naar Duitsland te worden gestuurd.

Manschot, Dokter

10 mei 1940: Dr.Manschot verwijderd Duitse proclamatie aan de Herv.kerk.
Hij krijgt een waarschuwing

Meinen (Schilder)

Verwijderen pamfletten juli 1941 buurt Kottenseweg-Wooldseweg.
Gearresteerd marechaussee, overgebracht naar Arnhem.

Noteboom

Verwijderen pamfletten juli 1941 buurt Kottenseweg-Wooldseweg.
Gearresteerd marechaussee, overgebracht naar Arnhem.

Onderwijzers

Zie tevens toespraak installatie rede Dr.Bos

9 oktober 1942:
Onderwijzers vragen of het verplicht is aanwezig te zijn op de vormingsavonden, anders zouden ze wegblijven.

Plekenpol J.B.

Gearresteerd 28 februari 1944: Het verbergen van 5 Joden in zijn woning.
Geholpen door A.G.v.d.Waal (meteropnemer). Straf voor beide: onbekend.

Politie

Zie toespraak installatie-rede Dr.Bos

Schenk

Verwijderen pamfletten juli 1941 buurt Kottenseweg-Wooldseweg.
Gearresteerd marechaussee, overgebracht naar Arnhem.

Schepel, Klaas (kleermaker)

Mishandelen NSB-er- juli 1940- proces verbaal
Mishandelen, bedreigen Duitse militair- augustus 1940- gearresteerd- Arnhem. Datum vrijlating onbekend.

7 december 1942: Brief Dr.Bos aan arbeidsbureau Brüninghaus waarin wordt verzocht Klaas Schepel aan het werk te zetten.
12 maart 1943 wordt zijn naam wederom genoemd in een brief aan het arbeidsbureau.
Klaas Schepel is kennelijk in Vught belandt. Op 21 september 1943 schrijft Bos , dat hij van Vught naar Köln-Donitz is gestuurd.
Volgens zijn vrouw werkt hij in de Gobenkazerne in Koblenz.

Tenkink (wethouder)

Bij installatie-rede Dr.Bos weigert hij te gaan staan bij herdenken slachtoffer vrijwilliger Oostfront. (28-03-1942)

Ontslag genomen als wethouder op 8 april 1942

Voorde ter, Jans

Mishandelen NSB-er- juli 1940- proces verbaal
Mishandelen, bedreigen Duitse militair- augustus 1940- gearresteerd- Arnhem. Datum vrijlating 02 december 1940

Voorink (Waarnemend Burgemeester)

Bij installatie-rede Dr.Bos weigert hij te gaan staan bij herdenken slachtoffer vrijwilliger Oostfront. (28-03-1942)

Voortwisch te, G.W.A.

22 mei 1942:
Brief Dr.Bos aan SD Arnhem, m.b.t. G.W.A.te Voortwisch in Miste.
Gezegd: ‘De Engelse blokkade goed werkt’
te Voortwisch wordt overgebracht naar strafgevangenis Arnhem ,waar hij op 27 mei weer wordt ontslagen. Ook in oktober 1942 komt hij weer in aanvaring met Bos. Beide leven op gespannen voet met elkaar.

Wassink (slager)

Waarschuwingen aan Joodse inwoners: Meijler telefonisch oktober 1941
‘Maak dat je weg komt, want er zijn overal wagens in het dorp, Ze halen alles op wat ze kunnen vinden’.
Ook Gans wordt later gewaarschuwd (volgt)

Weerkamp (Wethouder)

Bij installatie-rede Dr.Bos weigert hij te gaan staan bij herdenken slachtoffer vrijwilliger Oostfront. (28-03-1942)

Ontslag genomen als wethouder op 8 april 1942

Wesselink, G.J.

20 juli 1942:
G.J.Wesselink, directeur Landbouwcooperatie gearresteerd.
Bos stuurt brief naar SD Arnhem, waarin hij aangeeft dat Wesselink ‘verdacht wordt van overtreding distributievoorschriften. Hij staat bekend als heftige anti-nationaal socialist, verdacht luisteren Engelse zender en ophitser. Verzoek om hem aan uw dienst over te geven en mij volmacht te geven voor inbeslagname radio.
(21 juli laat Dr.Bos hem vrij)

22 juli 1942:
G.J.Wesselink in opdracht Sipo weer gearresteerd 24 vrij gelaten, maar moet zich dag later weer melden!!!

Wiechers, E.

Wiechers was lid van kegelclub Wenters, waarvan algemeen bekend was dat zij weinig nationaal-socialistisch gezind waren.
Gekegeld werd er bij Cafe Piek, dat dan weer bekend stond als wel Nationaal-socialistisch. Op initiatief van Schaffeld, i.s.m. Bos en Reeser werd in 1941 al afgefluisterd wat daar allemaal aan de orde kwam.
Op 30 maart 1942 werd de club door de procureur-generaal te Arnhem verboden.

7 juni 1942:
Dr.Bos brief aan SD Arnhem over leraar E.Wiechers, toestaan bespotten en terreur van NSB-leerling.

10 juni 1942:
Leraar E,Wiechers wordt gearresteerd en door ambtenaar SIPO naar Arnhem gebracht.
Drie maanden kamp Amersfoort en ontslag.

15 april 1943:
Dr.Bos brief aan Arbeidsbureau om E.Wiechers aan het werk te zetten in Duitsland.
‘Er is arbeitsfahig und schlendert den ganzen Tag in de Strasse herum’ Tot ergenis van veel gooedwillende arbeiders.
(Wiechers werkt later als controleur bij het Rijkskolenbureau, o.l.v. dir.gemeentewerken Koops.)

Wilterdink (Meester School M)

Beticht door bezetter van te weinig toezicht (1 februari 1941) op anti-NSB gevoelens. Wilterdink beloofd beterschap.

W. van de

7 mei 1942:
Dr.Bos verzoekt aan arbeidsbureau Brüninghaus v.d.W. aan het werkt te zetten.
‘So bald wie möglich aus der Gemeinschaft entfernen zu lassen und ihn einer Einrichtung zu stellen, wo ihm klar gemacht wird, dass ein Mensch arbeiten soll’.

Lees verder

Aantekeningen ter verwerking

1940:

Eind Maart 1941:
NSB 188 leden en 26 begunstigers


10 mei 1940:
In de vroege ochtend, de Duitsers komen binnen via Kotten.
Winterswijk is ’s morgens al vroeg bezet.
Dr.Manschot verwijderd Duitse proclamatie aan deur Hervormde kerk.

12 mei 1940:
Dr.Manschot krijgt waarschuwing van Hauptmann Hentschel uit Borken.
Hentschel heeft het commando over Winterswijk.
Winterswijkse politie mag weer dienst doen, alleen met sabel.
Vuurwapens dienen ingeleverd te worden.

14 mei 1940:
Op bevel van bezetter dienen ANWB- wegwijzers terug geplaatst te worden en opgravingen/ versperringen m.b.t. ‘tegen houden’ van de bezetter hersteld/opgeruimd te worden.
Burg.Kneppelhout spreekt de gemeenteraad toe:
Hij roept de Winterswijkers op zich ‘waardig te gedragen’.
18 (oud) Winterswijkse militairen zijn gesneuveld in de strijd.
(in verhouding met andere Achterhoekse plaatsen een groot aantal)
Een v.d. eerste maatregelen door de Duitse bezetter genomen was verduistering.

Op 21 juni 1940:
vielen de eerste geallieerde bommen aan de morgenzonweg.
Daarbij vielen drie burgerslachtoffers.
Inwoners werden angstig en controleerden elkander op de gewenste verduistering. Velen vluchtten naar het buitengebied.

Op 4 juli 1940:
wordt door de SD de Duitse Jood Israel Ernst Otto Gumpert aan de Morgenzonweg gearresteerd en naar Arnhem gebracht.
Reden: onbekend.
Ook wordt naar Aron van Dam geinformeerd, maar deze heeft direct na de bezetting met zijn gezin Winterswijk verlaten.
Op 3 juli 1940 heeft van Dam een brief gestuurd aan de burgemeester waarin hij om ‘gezondheidsredenen’ bedankt voor het raadslidmaatschap.

20 juli 1940:
in opdracht commissaris der Koningin onderzoek bij Kruze en Kobus (CPN). Div. materialen/lectuur communistisch gerelateerd worden in beslag genomen. Ook div. andere organisatisch komen aan de beurt.

25/26 juli 1940:
wordt boerderij van Walvoort (Pasop) totaal vernield door bommen. Ook in Huppel bij Roerdinkholder. Hierbij vallen, buiten enkele dieren, geen slachtoffers.
————————————————————–
Juni/juli/agustus/september/oktober/november 1940
Veel aanvaringen tussen W.A-ers, Unie-leden en ‘Oranje-gezinden’.
24 september 1940: op ruit Windmuller:
‘Nederland maakt schoon je nest. De Joodse invloed is de pest’.
23 november 1940: 64 WA-leden uit de regio Terborg,Varsseveld, Aalten, Bredevoort en Winterswijk trekken door dorp.
————————————————————–

4 augustus 1940:
Jans ter Voorde en Klaas Schepel bedreigen Duitse militair bij uitspanning Bausch. Beiden worden gearresteerd en overgebracht naar Arnhem, maar komen later weer vrij.

5 augustus 1940:
Prinses Irene is jarig en er mag GEEN oranje-gezinde feestartikelen gebruikt/gedragen worden.
Bij Stad Munster is Hartog Meijler betrokken en na overhoor besluit hij een paar weken naar Den Haag te gaan.
Ook op 31 augustus (koninginnefeest) controles. enkele kleine ‘overtredingen’.
Burgemeester Kneppelhout treedt hierbij te laks op van de bezetter blijkt later.

18 september 1940:
stort geallieerd vliegtuig neer in het Korenburgerveen. (6 slachtoffers)

24 september 1940:
Twee Duitse militairen melden zich op bureau en willen sleutel van de Joodse familie Nihom, wie vertrokken zijn naar Scheveningen.
Sleutels worden opgehaald bij Mevr.Menco aan Hilbelinkspad.
Vervolg hiervan niet bekend.

Oktober 1940:
NSB 305 leden en 17 sympathisanten

7 november 1940
Ir.B.de Hoogh (landbouwschool) wordt verzocht propaganda te maken voor SS. Hij weigert.

13 november 1940
Ir.B.de Hoogh wordt gearresteerd.Naar Arnhem ingesloten
11 december vrijgelaten

20 november 1940: Oprichting Nederlands Agrarisch Front, waarin Dr.Bos een vooraanstaande positie inneemt. Afdeling Winterswijk 193 leden.
‘Het is een kleine minderheid uit de eens zo bewogen boerenbeweging’
Bos zet zich ook begin 1941 hier optimaal voorin en geeft daarmee aan (1941) dat hij een duidelijke keuze voor de nieuwe machtshebbers heeft gemaakt

22 november 1940:
Joodse ambtenaren worden ontslagen. In Winterswijk betreft het enkelen.

12 december 1940:
VD-lid Verwers in raad roept openlijk op zich te blijven verzetten.
Toch blijft hij ongemoeid.

1941

Duitsland blijft successen boeken in Europa

8 januari 1941:
Joden moeten zich laten registreren. Persoonskaarten krijgen een ‘ruiter’ met de J.

10 januari 1941:
287 Joodse ingezetenen. 42 van hen zijn vluchteling uit Duitsland.

Januari 1941:
NSB begint zich danig te roeren in Winterswijk.
Vanaf 25 januari 1941 zal verhoogde activiteit van colportage plaats gaan vinden.

1 februarie 1941:
Meester Wilterdink wordt door de bezetter gemaand beter toezicht te houden op anti-NSB gevoelens.

18 Februari 1941:
‘Mussertweek’
20 februari 1941:
Dr.Bos spreekt over Nat.Soc. Vrouwenorganisaties
21 februari 1941:
Dr.Bos spreekt over Agrarisch Front.
22 februari 1941:
W.A. gaat de straat op 14 rotten van 3 man= 42.
25 februari 1941:
Einde Mussertweek bij Cafe Piek (80 aanwezigen)

1 maart 1941:
Gradus Kobus wordt gearresteerd en overgebracht naar Arnhem.
Wordt echter dezelfde dag weer vrijgelaten.

8 maart 1941:
Stenen vliegen door ruiten bij smid Blekkink in Corle.

12 maart 1941:
Joodse zaken moeten een niet Joodse ‘Verwalter’ aanstellen.

21 maart 1941:
Aangifte Dr.Bos van dezelfde dag dat Meester te Kulve met kinderen demonstratief langs Raadhuis lopend, zingend ‘Wij willen Holland houden’
Dr.Bos is boos dat geen burgemeester of inspecteur naar buiten is gekomen.
Agent van Drie, aanwezig heeft ‘geen gezang gehoord’
Meester te Kulve wordt om 12.00 uur gehoord en beloofd beterschap.

6 april 1941:
Burgemeester Kneppelhout wordt gearresteerd i.v.m. opdracht an poltiei van het verwijderen pamflet aan de kerk. Vanuit cafe Kronenhuis wordt dit waar genomen.Hij wordt geschorst als burgemeester. Gevangen 5 wkn. daarna gijzeling in St.Michielsgestel to kerstmis 1942.



16 april 1941:
W.A.mars. Politie moet groep begeleiden. Na afloop samenkomst Cafe Piek.
20 april 1941:
Vlaggen ter ere verjaardag Hitler. Politie moet oog in zeil houden dat vlaggen niet worden vernield. Politie schuift dit af op marechaussee.
20 april 1941:
‘Verjaardagsfeest’ bij Cafe Beskers.
Aanwezigen: Dr.Bos- Reeser
21 april 1941:
Miste- Dr. Bos spreekt over “De nieuwe orde”.
Op de vraag of de Nationaal Socialisten de inval van de Duitsers goedkeuren amtwoord hij:
“Geen enkel Nationaal Socialist zal ooit goedkeuren, dat het nationaal socialisme moest gebracht worden door oorlogsgeweld. Wie zich evenwel terdege rekenschap heeft gegeven van de geografische ligging van Nederland, kon voorspellen dat moest gebeuren wat gebeurd is. Bovendien is nog nimmer komen vast te staan, of ook andere landen niet het plan hebben gehad ons land binnen te trekken’

‘Als de regering geluisterd had naar de stemmen van Landbouw en Maatschappij en Mussert, waren zeer waarschijnlijk de treurige dagen van mei aan Nederland voorbijgegaan’
‘Er was een vrij groot aantal belangstellenden’ schrijft de pro-krant.
Meerdere buurstchappen worden aangedaan.

21 april 1941:
Mr.J.Voorink wordt door Commissaris der Koningin benoemd tot wnd.burgemeester. Voorink is niet pro-Duits. Dit had te maken met eerder overleg indien eeen wnd.burgemeester nodig was.

27 april 1941:
Dr.Bos voelt zich beledigd door plaatselijke meubelhandelaar een dag ervoor. Deze zou in zijn zaak aan een client hebben verteld:
‘Reeser en Bos, ophangen dat soort mensen, Trouwens de plaats, waar zij zulle hangen, is al uitgezocht. Dr.Bos eist excuses, anders strafrecht.
Winkelaar biedt excuses aan.

April 1941:
NSB: 499 leden

Mei 1941:
Vrije Joodse beroepen worden beperkt, zoniet onmogelijk

13 mei 1941:
Burgemeester Kneppelhout wordt ontslagen

21 Mei 1941:
Hitlerjugend en Jeugdstorm gaan collecteren. Politie-toezicht gewenst.
22 mei 1941:
Hemelvaartsdag: Filmvoorstelling partij-jeugd. Politie-toezicht gewenst.

Juni 1941:
Joodse bewegingsvrijheid wordt beperkt.

10 juni 1941:
Propagandvergadering NSB Cafe Piek

22 juni 1941:
Duitsland valt Rusland binnen.

24 juni 1941:
420 leden Comm.partij worden landelijk opgepakt .
Ook Gradus Kobus moest gearresteerd worden en overgebracht worden naar Arnhem. Tevens huiszoeking comm.geschriften.

25 juni 1841:
Gradus Kobus wordt overgebracht naar Arnhem.
Hauptscharfuhrer Becker.Daarnanaar Schoorl , daarna Amersfoort, daarna Neuengamme.

29 juni 1941:
Openluchtvergadering NSB Markt:
Sprekers: Johan te Winkel, Reeser en Duitser dr.Reible.- WA aanwezig.
Johan te Winkel: Ernstig woord tot bevolking
Reeser: Het Bolsjewisme- actueel i.v.m.inval Rusland.


Juni 1941: ir.B.de Hoogh moet zich melden in Den Haag bij bureau Seys Inquart en wordt per
10 juni 1941 ontslagen

Eind juni 1941:
Landelijk ontbinding van politieke partijen.

Juli/Augustus 1941:
V-campagne:
BBC-oproep overal in Europa V’s te plaatsen. (Victory)
Lichtenvoorde overal V’s, Winterswijk laat zich ook niet onbetuigd en vele V’s.
Als straf dienden de radio-toestellen ingeleverd te worden.
Duitsland, door Goebbels (propagandaminister) komt met tegen actie:
V’s = Victoria.
Ook in Winterswijk.

2 juli 1941:
Ouders en verzorgers worden via krant dringend gewaarschuwd kinderen geen vijandige opschriften te laten aanbrengen. Kan ernstige gevolgen hebben.

14 juli 1941:
Oproep voor leerlingen Duitse school door Schaffeld.

22 juli 1941:
V-actie van Duitsland wordt door Schaffeld aangekondigd.
Tegen aantal jongelui die anti-Duitse propaganda maken wordt proces-verbaal opgemaakt ,
23 juli 1941:
Jongelui worden ingesloten en dag later vrij gelaten.
Overal verschijnt de Duits V.

25 juli 1941:
Aangifte Dr.Bos vernielen kabelsabotage palen Meddo. Onderzoek levert geen resultaat Bij palen liggen oranje lappen met opschrift R.A.F. V. (Victory).

Augustus 1941:
Onderwijs wordt gescheiden in Joodse en niet-Joodse scholen.
Achterhoek twee streekscholen: Doetinchem 33 leerlingen, Winterswijk 28 leerlingen. (Winterswijk, Aalten, Groenlo en Dinxperlo)

21 augustus 1941:
Gemeenteraad wordt ontbonden (verplichting)
Burgemeester en drie wethouders blijven in functie.

30 Augustus 1941
Wederom plak- en schilder actie’s van beide zijden:
‘Oranje bolsjewist – ‘Oranje boven alle mensen (Herv.kerk)’
‘Duits is ons bloed. Heil Hilter onze groet (Joods kerkhof-spoorstraat)’
Hakenkruizen (Joods kerkhof-spoorstraat)

30 augustus 1941:
Grote vergadering NSB -onderwerp:
Dienstplicht mannelijke NSB-leden 18-40 jaar.
Slogan: ‘Als de leider roept, is het enigste bevel: Aantreden!’

Duits op lagers scholen wordt verplicht.

2 September 1941:
Duitse school (School L) geopend
40 Winterswijkse leerlingen en 100 uit omringende gemeenten.
Niet alle kinderen van Rijksduitsers volgeden de school.
Duitse school wordt gehuurd van de gemeente Winterswijk.
Synagoge, rabbijnhuis en de Joodse school worden verkocht door Alg.beheer Onroerende Goederen geconfiskeerde goederen Joden aan de gemeente voor f 5000,–
Hoofd der school Stein (de man ook uit Limburg)

September 1941:
Sabotage-daden tegen het Duitse regime in Twente. De bezetter gaat over op razzia’s op Joden.

3 september 1941:
Mevr.Reeser en zoon Feberwee doen aangifte van draaien bij inwoner van het Wilhelmus.
Ook Dr.Bos doet regelmatig aangifte’s van minachting van NSB-ers.

September 1941 Midden
Wederom schilderingen:
Joodse slager Blom- Wooldstraat en Bouman-Weurden.

20 september 1941:
Dr.Bos deelt mee dat zijn dochterje Truus is lastig gevallen door jongens.
Jongens laten pony van haar op hol slaan, kar slaat om. Met hoofd op trottoir gekomen. Politie doet onderzoek.Jongens HBS worden verhoord.
Daders worden echter niet gevonden.

26 September 1941:
Reeser maakt carrière binnen de partij.
-scholings-adviseur Ned.Volksdienst, district Geld.Achterhoek.
NVD Winterswijk heeft 220 leden, bijna allemaal partijgenoten.

Oktober 1941:
NSB 581 LEDEN.

8 oktober 1941:
19.15 uur: Opdracht komende nacht van SIPO om 33 joden, vlgs.lijst te arresteren.Dienen vlgd.morgen voor 12.00 uur naar de Willemskazerne in Arnhem gebracht te zijn. Indien geen transport, zorgt SIPO hiervoor.

9 oktober 1941:
02.30 uur:
Telefonisch wordt door politie medegedeeld dat geen van de 33 aanwezig was.

8? oktober 1941:
A.D.van Gelder ondergedoken, eerst bij Hans Wiggers, later de gehele oorlog in Meddo bij de fam.Storteler. Dr.Bos heeft advies onderduiken gegeven en wist van zijn verblijfplaats.

9 oktober 1941:
07.00 uur:
Overvalswagen met Duitse soldaten komen zelf.
Zes Joden worden gevonden en gearresteerd.
Harrie Gans, Anton A.van Gelder, Siegfried Hamburger, Heiman Philips, David Schwarz, Philip Slager.
Alle zes komen zij spoedig om in Mauthausen.

Oktober 1941
Nieuwe Winterswijksche Courant wordt verboden Winterswijksche Courant (v.Amstel) wordt tevens streekblad.

19 november 1941:
Dr.Bos deelt Feberwee mede dat fabrikanten zich onttrekken aan bewakings- en patroillediensten die zijn ingesteld. Met name lange Meijerink. Politie en wnd.burgemeester bepalen dat Meijerink niet in overtreding is.

13 december 1941:
10 jarig bestaan NSB-Utrecht.
In Kronenhuis (eigenaar Lize partij-lid) mogelijkheid toespraak Mussert op radio te beluisteren.
In Utrecht krijgen 38 Gelderlanders een ereteken van trouwe dienst, waaronder 5 Winterswijkers. (o.a. Reeser, H.te Winkel, W.Slotboom (raadslid)
Slotboom had vanuit zijn functie grote invloed op carrière plaatselijke leden.
Hij was geen vriend van Dr.Bos.

28 december 1941:
Crash geallieerd vliegtuig Vosseveld-Kottenseweg. (10.40 uur) 3 doden.



December 1941: NSB landelijk ong. 85.000 leden-6000 sympathisanten
(1,5% volw.bevolking)

12 december 1941: Mussert legt in Berlijn de eed van trouw aan Hitler af.

1942

Januari 1942: Nederlanse Unie wordt verboden.

1 januari 1942:
W.Koenen aangehouden voor diefstal parachute neergestort vliegtuig.
Ook Theissen welke een prive bewakingsdienst heeft en Koenen moest bewaken.
Beiden worden overgebracht op

7 januari 1942

W.Koenen en H.G.Theissen naar Arnhem

8 januari 1942:
Theissen wordt vrij gelaten
W. Koenen blijft vastzitten, niet voor diefstal parachute (had hij ook niet), maar voor gestolen radio-apparatuur uit vliegtuig.
W. Koenen wordt later vrij gelaten.

26 februari 1942:
Politie deelt fam.Kobus mee overlijden Gradus Kobus in Neuengamme op 22-02-1942. Gecremeerd en bijgezet in Hamburg-Ohlsdorf.

10 Maart 1942:
Veearts J.W.Bussink neemt praktijk van Dr.Bos over.

18 maart 1942:
Winterswijksche Courant bericht dat Dr.Bos de nieuwe burgemeester wordt.
‘Laat toch het publiek niet menen dat ik gekomen ben met een gevoel van wraak tegenover hen, die mij in de loop der jaren onaangenaam bejegend hebben. Als nationaal-socialist kan men vergeven en vergeten. Wie mij steunt in mijn plicht de gemeente in nationaal-socialistische geest te besturen, is welkom. Wie saboteert is onherroepelijk verloren.’

28 maart 1942:
Dr.Bos Burgemeester
Dat de Winterswijkers niet massaal het Nationaal- socialisme aanhing blijkt ook uit de installatie-rede van Dr.Bos als burgemeester op 28 maart 1942.
Hij waarschuwd hier vier groepen Winterswijkers:
-De ambtenaren
-Het politie-korps
-De onderwijzers
-De boeren
Wel onder de kleine Middenstanders blijken veel NSB-leden te zijn.
Bijzonderheid: Dr.Bos rept met geen woord over het Joodse deel v.d. bevolking.

30 maart 1942:
Kegelclub Wenters, waarvan algemeen bekend stond dat zij niet nationaal-socialistisch waren wordt verboden (o.a.lid E.Wiechers).
In 1941 was deze kegelclub al vanwege anti-houding afgefluisterd bij Cafe Piek.

8 april 1942:
Wethouders Bent,Weerkamp en Tenkink dienen hun ontslag in, wat door Dr.Bos wordt aanvaardt. Hij vraagt hen wel voorlopig hun functie te blijven vervullen. Vergaderingen worden echter niet meer gehouden.

1 mei 1942:
Dr.Bos meldt aan Gewestelijk Directeur v.d. Politie in Arnhem, dat de marechaussee heeft gemeldt dat div.Joden bij boeren eieren kopen en deze tegen hogere prijzen in de zwarte handel brengen. Handel voor hen was verboden, zonder Verwalter. Bos wil bevoegdheid de joden te verbieden zich buiten Winterswijk te bevinden. Hij wil ze concentreren in het centrum. (of hij die bevoegdheid kreeg is niet bekend.)

7 mei 1942:
Brief Bos aan Gewestelijk Arbeidsbureau Brüninghaus met verzoek v.d.W aan het werk te zetten. Bos ergert zich aan hem. (zie ook 07-12-1942)

22 mei 1942:
Brief Dr.Bos aan SD Arnhem, m.b.t. G.W.A.te Voortwisch in Miste.
Gezegd: ‘De Engelse blokkade goed werkt’
te Voortwisch wordt overgebracht naar strafgevangenis Arnhem ,waar hij op 27 mei weer wordt ontslagen. Ook in oktober 1942 komt hij weer in aanvaring met Bos. Beide leven op gespannen voet met elkaar.

7 juni 1942:
Dr.Bos brief aan SD Arnhem over leraar E.Wiechers, toestaan bespotten en terreur van NSB-leerling. Bos en Reeser hebben al eerder op de HBS geklaagd over anti-houding lerarenkorps, met name Wiechers.

10 juni 1942:
Leraar E,Wiechers wordt gearresteerd en door ambtenaar SIPO naar Arnhem gebracht.
Drie maanden kamp Amersfoort en ontslag. (zie ook 15 april 1943)

Juli 1942
NSB 540 leden, maar sympathisanten toegenomen.

20 juli 1942:
Dr.Bos bekendmaking in de Winterswijksche Courant dat alle fietsen geregistreerd moesten worden. Ook in Winterswijk moesten de komende tijd veel fietsen ingeleverd worden.

20 juli 1942:
G.J.Wesselink, directeur Landbouwcooperatie gearresteerd.
Bos stuurt brief naar SD Arnhem, waarin hij aangeeft dat Wesselink ‘verdacht wordt van overtreding distributievoorschriften. Hij staat bekend als heftige anti-nationaal socialist, verdacht luisteren Engelse zender en ophitser. Verzoek om hem aan uw dienst over te geven en mij volmacht te geven voor inbeslagname radio.
(21 juli laat Dr.Bos hem vrij)

22 juli 1942:
G.J.Wesselink in opdracht Sipo weer gearresteerd 24 vrij gelaten, maar moet zich dag later weer melden!!!

27 juli 1942:
Winterswijk heeft 20.000 inwoners.

18 september 1942:
Dr.Bos brief aan SD Arnhem over klachten over J.B.A.F.M.van Eekelen.
Dr.Bos vraagt om maatregelen tegen hem. Niet bekend of dit gebeurt is.

5 oktober 1942:
Oostdankfeest NSDAP/NSB
Bos: ‘De waardering voor de boer zal blijven. Om die mogelijkheid te scheppen wordt in het Oosten onder leiding van Adolf Hitler een grote strijd gestreden. De boer wordt de verzorger van het gehele Germaanse volk, onaghankelijk van het overzeese joodse kapitalisme. Dit is geen verre toekomst meer, maar zeer nabij.

9 oktober 1942:
Samenkomst gemeente-personeel onderwijzers:
Vormingsleider Reeser.
Bos: ‘dat de tijd niet ver meer is dat een ieder moet kiezen’ .
Onderwijzers vroegen of het verplicht was aanwezig te zijn, anders zouden ze wegblijven.
Het is een verplichting, anders volgt schorsing.

30 oktober 1942:
Dr.Bos in de clinche met G.B.J.Esselink (van boerderij Freriks).
Hij geeft door: ‘Esselink is anti-Duits, anti-nationaal socialsit en heeft zich beledigend uitgelaten over de Duitse Weermacht.’
Hij verzoekt de SD:
‘Ich achte eine in Arrestelllung von Esselink nicht nur allein seher gewünscht was betrifft sein Person, aber anschend den verderblichen Einfluss der dieser Mann ausübt aus seine Gegend notwendig’
(Esselink wordt echter niet gearresteerd)

31 oktober 1942:
Brief Dr.Bos aan de S.D. Arnhem m.b.t. G.A. Lüpschen (niet te verwarren met een andere Lüpschen)
G.A. Lüpschen heeft demonstratief bioscoop verlaten bij propagandafilms.
G.A. Lüpschen is ‘oud-communist’ en was actief lid schalmeienkapel.
Dr.Bos heeft hem ingesloten op politiebureau, verdacht van anti-Duitse handelingen en verdacht door Gestapo.
Slotzin brief:
“Es kommt mir aber notwendig vor, dass dieser revolutionairen Individuum in ein Lager gestellt wird, wo er arbeiten lerrnt, wofür ich gerne Ihr mitwirkung anrufe’
Resultaat onbekend (zie 12-03-1943)

31 oktober 1942:
Schaaravond Jeugdstorm
Dr.Bos is ‘zeer tevreden over de ontwikkelingen’.

21 november 1942:
Partijavond NSDAP/NSB
Dr. Bos ‘hoopt op een inniger samenwerking tussen de Duitse en Nederlandse Nationaal socialisten, opdat wij de harde strijd schouder aan schouder kunnen strijden’.
Hij sloot af met:
‘Ik groet de leider aller Germanen Sieg Heil. Ik groet de leider der NSB. Houzee.’

7 december 1942:
Wederom brief Bos aan arbeidsbureau Brüninghaus om zwarthandelaars en arbeidschuwe mensen op te roepen. Namen die hierbij vallen zijn wederom v.d.W en Klaas Schepel.

14 december 1942:
Ds.Reeser door secr.Generaal v.Departement Volksvoorlichting en Kunsten benoemd tot beoordelaar van boeken en manuscripten.

14 december:
Advertentie Nsb-Dr.Bos herdenking gesneuvelde SS-Sturmmann op 4 november Leningrad uit Bredevoort. ‘Zijn offer is niet tevergeefs geweest’ (3e uit kring die gesneuveld was)

14 december 1942:
Aankondiging evacuatie Scheveningers en Hagenaars i.v.m.Westwall.

Kerstmis 1942:
Oud-Burgemeester Kneppelhout komt vrij

Joodse medeburgers krijgen het zeer zwaar vanaf september 1942

4 september 1942:
Fam. Meijler Goudvinkenstraat 6, sinds zaterdag 28 augustus vertrokken.
(ondergedoken in het Korenburgerveen-9 personen)

Fam.Meyers, Haitsma Mulierweg 54, vertrokken.
(Moeder en zoon-ondergedoken in het Korenburgerveen)
r
Fam.Romann (gekomen uit Duitsland-1938), spoorstraat 28, vertrokken.
(Moeder en zoon- ondergedoken in het Korenburgerveen)

10 september 1942 verzocht de Burgemeester van Winterswijk opsporing, aanhouding en voorgeleiding van allen.

17 september 1942:
Mevr.S.van Gelder-Weiler ondergedoken in Meddo op advies en medeweten Dr.Bos.

18 september 1942:
Simon van Gelder, Wilhelminastraat, vertrokken.

20 september 1942:
S.van Gelder-Weiler, Ratumsestraat, ondergedoken Meddo.
Ook haar man A.D.van Gelder is ondergedoken in Meddo
(beide overleven de oorlog)

1 oktober 1942:
Fam.Izaak de Leeuw, Tuunterstraat vertrokken.
Vader en 3 dochters, moeder verblijft in ziekenhuis waar zij overlijdt.
(zij overleven de oorlog, waaronder Johanna Reiss)

3 oktober 1942:
Fam.Philip Schwarz, Ratumsestraat vertrokken.
(Echtpaar, 2 kinderen-ondergedoken Korenburgerveen.)

8 oktober 1942 verzocht de Burgemeester van Winterswijk opsporing, aanhouding en voorgeleiding van de Fam.Schwarz.

Oktober 1942:
Fam.Sallie Schwarz, Molenstraat, vertrokken.
Ondergedoken in Friesland, met behulp bem.Mevr.Kuipers-Rietberg.
(zij overleven de oorlog)

11 november 1942:
Jacob Gans, Ratumsestraat 27 gearresteerd door twee politie-agenten en overgebracht op 12 november naar Arnhem
Jacob Gans en zijn vrouw Charlotte worden beide vermoord op 3 dec.1942 in Auschwitz.

16 november 1942:
Simon Philips, Vredensestraat 32 deelt mede dat op last v.d. burgemeester zijn schoonzuster-weduwe H.Philips-Biest en dochter Kitty uit de Meddosestraat met ingang van 18 november 1942 bij hem in komen wonen.

Later zijn ze: Simon, zijn vrouw Selma, schoonzuster enn Kitty, met een overvalswagen allen opgehaald en op 9 mei 1943 van Vught naar Westerbork overgebracht, en op 18 mei 1943 naar Sobibor, waar zij op 21 mei 1943 zijn vermoord.

November 1942:
Daarna gaat alles snel
Diverse Joodse woningen worden verzegeld, veel Joodse gezinnen worden gearresteerd of melden zich ‘vrijwillig’ en verplicht in Vught of Westerbork.
Ook de ondergedoken gezinnen in het Korenburgerveen worden gearresteerd en bijna allen, welke niet weten te vluchten, overgebracht naar Westerbork.
Eind november 1942 is een groot deel van de Joodse gemeenschap verdwenen.


1943

Januari 1943:
800 Scheveningse evacue’s

21 januari 1943:
Wannseeconferentie: Besluit: ‘De Endlösung van het Joodse probleem’

12 maart 1943:
Brief aan Arbeidbureau waar G.A. Lüpschen wordt voorgedragen om naar Duitsland te worden gestuurd.

1 april 1943:
Brief Gew. Politiepresident uit Arnhem met de vraag met de vraag:
‘Of het vertrek van de Joden zonder stoornis is verlopen’

9 april 1943:
Dr. Bos schrijft aan de Fachvermittler beim Arbeitsamt.
Hierin vraagt hij om Johannes Kneppelhout en Benjamin de Hoogh naar Duitsland uit te zenden om daar te gaan werken.
‘Beide Personen sind ihres Amtes entsetzt wegen Unfähigkeit unter ein national socialistisch Regime zu dienen. Ze zijn beiden goed gezond en slenteren de hele dag door de straten tot ergenis van de arbeiders.
‘Mit dem Aussendung wird eine triftige Ärgenis für vielen verschwinden und zugleich die Kriegsindustrie zwei vollwertige Kräften reicher werde.
(Kneppelhout kwam er onderuit en werd kerkontvanger via een hoge Duitse instantie), De Hoogh weet ambtenaar te worden bij de Heidemaatschappij)

13 april 1943:
Dr.Bos meldt Arnhem dat van de 99 Joden die nog in Winterswijk woonachtig waren er 87 naar Vught zijn vertrokken en 3 zieke Jodinnen naar Westerbork zijn overgebracht.
‘De verwijdering van de Joden uit de gemeente Winterswijk regelmatig is verlopen en stoornissen of moeilijkheden zich niet hebben voorgedaan.’

De huizen van de Joodse burgers dienen afgesloten te worden. Echter ontstaan er veel zaken, waarbij blijkt dat veel Joodse goederen verdwijnen, door inwoners met goed bedoelingen maar ook zeker met verkeerde bedoelingen.

De verwijdering van de Joden 1942/1943

Tot nu toe kunnen constateren dat Dr. Bos tweemaal actieve steun heeft verleend aan Joodse burgers, t.w. het echtpaar A.D.en S. van Gelder (hulp bij onderduiken) en aan M.Menco (vlgs zijn eigen zeggen heeft Dr.Bos ‘alles gedaan wat hij kon, maar heeft jammer genoeg niet mogen helpen’-1942-boek Dr.Bos,blz.239)



15 april 1943:
Dr.Bos brief aan Arbeidsbureau om E.Wiechers aan het werk te zetten in Duitsland.
‘Er is arbeitsfahig und schlendert den ganzen Tag in de Strasse herum’ Tot ergenis van veel gooedwillende arbeiders.
(Wiechers werkt later als controleur bij het Rijkskolenbureau, o.l.v. dir.gemeentewerken Koops.)

29 april 1943: April-staking
Alle militairen werden via alle dagbladen opgeroepen zich te melden, aangezien velen door de bezetter werden gezien dat zij actief aan verzetsdaden deelnamen. Dit leidde tot een grote landelijke staking, welke begon bij Stork in Twente, maar door de bezetter werden strenge represailles genomen. In de volgende dagen:116 doodvonnissen en 95 Nederlanders werden op straat doodgeschoten.

Augustus 1943:
Oud-Burgemeester Kneppelhout moet Winterswijk verlaten en vertrekt naar Lochem.Laatste oorlogswinter ondergedoken.

1 oktober 1943:
Nieuwe wethouders partijleden B.van Laar en J.te Winkel.
dit leidt vlgs.Kooy niet tot nazificatie van Winterswijk.

1944

28 februari 1944:
Arrestatie van Maurits Dhr.en Mevr.Gans en zoon op onderduikadres Groenlosweg. Tevens waren hier nog twee onderduikers. Allen zijn ze naar Westerbork overgebracht. J.B.Th.Plekenpol (bewoner) en A.G.de Waal werden tevens gearresteerd en overgebracht naar Arnhem.
Dochter Serry v.d.Fam.Gans zat ondergedoken bij de fam.Kappers aan de Scholtenenk en wist te vluchten naar Eibergen en heeft oorlog overleeft.

1945

31 maart 1945:
Bevrijding van Winterswijk

3 april 1945:
Burgemeester Kneppelhout hervat zijn werk



Lees verder

Henk Riggelink 32 jaar

IN BEWERKING

Riggelink 32 jaar
Roepnaam: Henk
Voornamen: Hendricus
Geboren:01-05-1912 te Winterswijk
Overleden: 06-09-1944 te Winterswijk
Ouders: Derk Jan Riggelink (01-04-1885 te Winterswijk -28-03-1961 te Winterswijk) en (getr.04-08-1911 te Winterswijk) met Hendrika Helena Hijink (13-06-1889 te Winterswijk -03-05-1984 te Winterswijk)
Partner: Janna Berendina Hendrika Deunk (19-04-1913 Winterswijk – 11-03-1975 Winterswijk)
Trouwdatum: 20-05-1935 te Winterswijk
Adres: Oostervoort 13
Kinderen: 4
Jan 1935, Bernard 1937, Helena 1940, Willy 1943.
Beroep: Postbode
Groep: Dwangarbeid


Brief Zondag 30/7 ’44

Lieve Vrouw en kinderen
Even een brief van mij. Hoe gaat het jullie allen nog goed gezond? met mij gaat het best, wat ik voor jullie ook hoop.
op het oogenblik zit ik hier in het lager. ik ben gsiteravond hier gekomen tot maandagmorgen dan ga ik weer naar Gelmer naar dat huis. mijn voet is weer zoo goed als beter. ik ben er hier niet mee naae de dokter geweest doch ik heb het daar op de boer maar een paar dagen van genomen en heb daar gerust nu werk ik weer volop. hoe gaar het bij jullie alles nog bij het oude veel schrijven kan ik nog niet want ik weet nog niet veel daar het nog maar 14 dagen geleden is dat ik thuis ben geweest. je kunt er ongeveer op rekenen dat ik over 14 dagen als alles goed is weer thuis kom of ik dan met verlof of met vrije tijd kom weet ik nog niet. doch dat zullen jullie wel hooren. ik heb van de week van die boer nog een nieuwe vulpenhouder gekregen daar schrijf ik nu deze brief mee doch er zat niet zoo’n houder aan waar ik ze mee op het vestje vast kan steken nu valt hij er nog wel eens uit
Probeer een ‘hanna’ of je er nog een kunt krijgen bij baarschers of bij Albrecht of bij Holders in de Misterstraat.
Hoe sta je met je geld. nog genoeg. niet te zuinig wezen en maar koopen wat je nodig hebt hoor.
verder weet ik ook al geen nieuws. Hoe is het met onze willy en zusje zijn ze nog zoet? en met jan denkt hij nog wel eens aan die woorden die ik hem gezegd heb of is hij altijd nog ondeugend? ik hoop van niet. nu moet je gauw terug schrijven hoor! en allen de hartelijke groeten en duizend zoenen van je liefhebbende man en Vader die jullie nooit vergeet.
daaaaaaaaaaag. H.Riggelink

Trouwfoto
Zijn echtgenote met de twee jongste kinderen
PTT-ers in Münster
April 1946
Henk’s laatste brief, 30 juli 1944
Aangifte 07 september 1945 gemeente Winterswijk
Lees verder

Monument Kotten

Foto: M.F.Naaldenberg

Gedenkmonument te Meester Meinenweg 1 Kotten 

Tekst monument:

BEVRIJDING KOTTEN 31 MAART 1945

MEDE TER HERINNERING AAN
DE IN DE TWEEDE WERELDOORLOG
OMGEKOMEN KOTTENAREN:

GERHARD WIGGERS 15-5-1940 – 30 JAAR
ANNIE VAN RIJSSEN 21-3-1945 – 11 JAAR
FRITS LENGWENUS 22-3-1945 – 17 JAAR

Lees verder

Monument Woold

Bevrijdingsmonument.
Onthulling: 30 maart 1985

Foto: M.F.Naaldenberg 2014

Tekst Monument:

40 JAAR
IN VRIJHEID
WOOLD-WINTERSWIJK
1945-31 MAART-1985

Lees verder

Monument Joodse Begraafplaats

Foto: M.F.Naaldenberg-2014

Onthulling 5 mei 1950
Ontwerper: W. Voorink

Het monument

Vorm en materiaal
Het ‘Joods monument’ in Winterswijk is een gedenkzuil, bekroond met een davidster. Naast de zuil staat een gedenksteen van natuursteen. De zuil is 4 meter hoog.

Tekst
De tekst op de gedenksteen luidt:

‘RACHEL WEENT OM HARE KINDEREN,
ZIJ WEIGERT ELKE TROOST OM HARE KINDEREN
WANT ZIJ ZIJN NIET MEER
(JEREMIA 31:14).
TER HERINNERING AAN ALLEN
DIE IN DE JAREN 5701-5705 (1941-1945)
UIT DEZE JOODSE GEMEENTE
ZIJN WEGGEVOERD
EN OM HET LEVEN GEBRACHT.’

Deze tekst is ook in het Hebreeuws aangebracht.

Wijziging
In 2001 werd het gedenkteken uitgebreid met zeven gedenkstenen van natuursteen, waarop de namen van alle joodse oorlogsslachtoffers uit Winterswijk staan gegraveerd. De gedenkstenen zijn 1 meter 50 hoog en 1 meter breed.

Bron: Stichting 4 en 5mei

Lees verder

Monument Geallieerde slachtoffers

Alg.begraafplaats Waliënseweg

Het monument

1948
Foto:Ecal
Foto: Johan Jansen

Vorm en materiaal
Het Britse ereveld in Winterswijk herbergt de graven van 49 geallieerde militairen. Bij elk graf is een identieke zerk van witte natuursteen geplaatst. Op elke zerk is in reliëf een embleem van een vogel met gespreide vleugels en een kruis aangebracht. Voor de graven staat het ‘Cross of Sacrifice’, vervaardigd uit Portland natuursteen. Op het kruis is een bronzen zwaard aangebracht. Het is een standaard kruis van de Commonwealth War Graves Commission van het type A1 (voor veertig tot 250 graven). Het kruis is 4 meter 43 hoog. Op de achtergrond staat een houten kruis. De inrichting van Britse erevelden is uniform in alle 140 landen waar de Commonwealth War Graves Commission verantwoordelijk is voor het onderhoud van de oorlogsgraven.

Tekst
De tekst op het houten kruis luidt:

‘ZIJ VIELEN VOOR ONS’.

Symboliek
Het offerkruis staat symbool voor de Britse militairen die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn gesneuveld.
Bron: Stichting 4 en 5 Mei

Lees verder

Monument Joodse slachtoffers

Onthuld: 28 april 2002

De gedenkplaten zijn in april 2002 aan het monument toegevoegd en zijn ontworpen door D.W. Sluiskes uit Winterswijk.

Op de andere gedenkplaten zijn de namen van 324 joodse oorlogsslachtoffers aangebracht.

De tekst op de centrale plaat is een passage uit de Bijbel (Klaagliederen 1 vers 17)en luidt:

‘ZION STREKT HAAR HANDEN UIT
NIEMAND IS ER DIE HAAR TROOST’.

De granieten stenen platen hellen licht achterover, als verbeelding van omhooggeheven handen die om hulp vragen. De stenen zijn aan de zijkant en de bovenkant ruw gelaten, alsof ze niet af zijn. Dit is een verwijzing naar de levens die voortijdig eindigden.

De gedenkplaten lopen vanaf de uiteinden op van circa 75 centimeter tot circa 2 meter naar de centrale middenplaat.

Foto: M.F.Naaldenberg-2007
Monument Levenslicht 2020
26 januari
Foto: B.Godthelp

Kunstenaar en innovator Daan Roosegaarde

Donderdagavond 16 januari 2020 is het monument met een diameter van 20 meter bestaande uit 104.000 lichtgevende herdenkingsstenen –gelijk aan het aantal slachtoffers uit Nederland- eenmalig gepresenteerd in de Stieltjesstraat / Eva Cohen-Hartogkade aan de Maas in Rotterdam. Hierna zijn de stenen verdeeld over de 171 deelnemende gemeenten, die het vanaf 22 januari tonen in hun gemeente.

Lees verder