oudwwijk
Digitaal erfgoed

‘Russisch kanon’

Kort na de bevrijding bood een schroothandelaar een Russisch kanon aan de heer Harm Westerdiep, garagehouder aan de Misterstraat, te koop aan.
Het betrof overigens geen echte koop, maar een ruil, want Westrdiep betaalde met een aantal oude motoren en oud ijzer.
Eigenlijk was er ook geen sprake van een kanon, maar van een loop.
Voorlopig belandde het 1500 kilo zware gevaarte achter een muurtje bij de zaak en werd er nauwelijks nog naar gekeken.
Enkele maanden later kwam er een heer bij de garage aan de Misterstraat informeren of het juist was, dat de heer Westerdiep inderdaad de loop van een kanon bezay. Op de vraag wie hij was, bleek het iemand van het Ministerie van Defensie te zijn, die bezig was oorlogsbuit op te sporen en in beslag te nemen.
Westerdiep vroeg hoe het mogelijk was dat ze in Den Haag konden zien, dat er in Winterswijk achter een muurtje een kanonsloop lag en wie dit had verraden. Een complete tank in Doetinchem zou dan toch zeker ook wel in beslag worden genomen. Die bleek van de gemeente Doetinchem te zijn.
Was dat dan geen oorlogsbuit? Toen Westerdiep vertelde, dat het de bedoeling was de loop op een voetstuk te plaatsen en deze voor de garage als curiositeit neer te zetten, kreeg hij de raad een brief naar het ministerie te schrijven met uiteenzetting van zijn plannen.
De brief zou dan bij de bezoeker uit Den Haag op het bureau komen en deze gaf de verzekering, dat hij gunstig over het plan zou oordelen. Wel moest Westerdiep een bedrag aan de staat betalen van honderd gulden, In feite werd het kanon dus twee keer gekocht.

Omzwervingen
Duitse soldaten van de Vijftiende Pantserdivisie hadden gedurende de oorlog vier van dergelijke kanonnen buitgemaakt, waarschijnlijk niet ver van Stalingrad. Het is ook mogelijk dat het bij Rostock was. Na omzwervingen in Europa zijn de Duitsers er mee in Frankrijk terechtgekomen, waar ze tegen het geallieerde invasieleger in Normandië werden ingezet. Ook in Nederland werden ze gebruikt.
Eén van de vier kanonnen moet in Arnhem een voltreffer hebben gekregen en met de drie andere kwamen de Duitsers naar de Achterhoek. Op 29 maart 1945 zou er nog mee op de Engelsen in de buitenwijken van Bocholt zijn geschoten. In maart 1945 stond het ene bewuste kanon, samen met enkele andere stukken geschut, opgesteld in de buurt van houthandel Meerdink aan de Parallelweg op de Houtlading met de bedoeling de uit het zuiden naderende geallieerden te bestoken.
Kennelijk hadden de Duitsers bij hun toch wat overhaaste vertrek niet de tijd of de gelegenheid het kanon mee te nemen, want een boekje over de bevrijding van Winterswijk, dat door de heren Aalders en Ruwhof is geschreven, staat dat op de dag van de bevrijding, op vrijdag 30 maart dus, dichte op-stijgende rookwolken in de richting van het station waren te zien.
Die bleken achteraf afkomstig te zijn van door de Duitsers in brand gestoken kanonnen. Twee andere zouden door de Duitsers op hun terugtocht zijn meegenomen. Doordat de Duitsers voortijdig de aftocht bliezen, zal Winterswijk ongetwijfeld heel wat ellende zijn bespaard.
Er staat een vrij uitvoeirge tekst op het kanon, maar die blijkt hoofdzakelijk technische informatie te bevatten. Het enige dat een beetje redelijk is te vertalen is dat het houwisterkanon in 1937 werd gebouwd. Verder lijkt er iets op te staan wat betreft het kaliber en dat zou dan 52 milimeter moeten zijn, maar het lijkt, gezien de doorsnede van de loop, nogal twijfelachtig of dat wel juist is.

Belangstelling
Het was dus al vrij snel na de bevrijding, dat Westerdiep in het bezit kwam van het kanon. Het onderstel heeft nog geruime tijd bij het houttransport op de Houtlading dienst gedaan. Vooral in de jaren vijftig trok het Russisch kanon veel belangstelling van Duitsers. Sommigen lieten zich bij de buit fotograferen- iets dat Westerdiep niet zo kon waarderen.
‘Misschien hadden ze er zelf nog wel mee geschoten” , heeft hij wel eens opgemerkt. Bij de verhuizing van het bedrijf in 1981 ging het kanon mee naar de Tuunterstraat. Bij de opheffing van het garagebedrijf besloot J.H.Westerdiep (eveneens Harm, zoon van de hierboven genoemde) het Russisch kanon te schenken aan de Vereniging Het Museum. Voorwaarde was (en is), dat het hoe dan ook in Winterswijk zal blijven. Daarom staat het nu sinds april dit jaar in de tuin van Feriks. Hopelijk een rustpunt na zo vele omzwervingen.

Willem Peletier
Freriks Nieuws, augustus 2008, nr.125

Het Russisch Kanon
1945
Lees verder

Stoomfluiten

‘Steumer Jan’

31 December 15.24 uur

15.24 uur: 12 x 1 minuut blazen, 12 x 1 minuut stilte
15.48 uur: 12 minuten constant blazen, symbool voor 12 maanden
16.00 uur: 1 minuut stilte
16.01 uur: 1 minuut blazen en 1 minuut stilte voor ieder in dat jaar overleden (oud-) werknemer

Ieder jaar, Traditie
Sinds ……….. nationaal erfgoed


‘ Steumer Jan’
Wal honderd jaor gaf zo d’n stoom,
de Wenterswiekers èten
en wee den tied hef met-e-maakt,
dee zal ’t nooit vergèten.

Drie bedrijven (Signify Nederland B.V., Huijskes Vastgoed en Colubris Cleantech B.V.) hebben, op grond van artikel 4.4 van de Algemene Plaatselijke Verordening, bij de gemeente een ontheffing aangevraagd om op 31 december 2019 van 15:24 tot maximaal 16:05 uur het einde van het jaar symbolisch uit te mogen blazen met een stoomfluit.

Lees verder

Het eerste Electrisch licht

18-22 april 1923: 
Huisvlijt- en middenstandstentoonstelling in het Feestgebouw 
De P.G.E.M. had voor “electrische stroom voor licht en kracht” gezorgd. 
Er waren nog geen kabels gelegd. 
De. P.G.E.M. had tevens eens uitgebreide voorlichtingstand. 
De eerste jaren daarna kregen we stroom van de RWE : De Rheinisch- Westfãhlisches Electrizitãtswerk. 

Op 6 september 1923 brandden de eerste electrische lampjes officieel bij het gemeentehuis en Hotel De Klok. 
Op zaterdagavond 19 oktober 1923 branden voor het eerst in de straten de etalge-verlichtingen. 
De eerste stroomstoring was op zaterdagavond 12 januari 1924. Tijd: 20.50 uur. Hersteld: 23.45 uur

In 1941 kreeg Winterswijk een 50 kV-toevoer vanuit Doetinchem. 
het onderstation kwam aan de Dennendijk met twee transformatoren. 
In 1959 waren de laatste aansluitingen een feit

‘Willy Wortel’

Echter in 1921 (29 november) bleek Winterswijk al een “Willy Wortel” te hebben. 
Dhr.W.Hemink, die steeds vooraan is met iets nieuws (o.a. electrische klok en draadloze telegrafie -installatie) heeft een twintal lampjes electrisch branden met behulp van een motor met dynamo in zijn zaak. De lampen hebben verschillende kleuren. 
Dhr.W.Hemink heeft zijn bedrijf  Horlogemakers gevestigd op de Ratumsestraat 4

Bertus Bent geb.6 dec. 1922 overl. 3 dec. 1996
Werkzaam bij de P.G.E.M.
Lees verder

Schoorsteenvegers

Verlengde Ratumsestraat
Links Mevr.Mekking
Links Frans Capis, rechts Piet Capis
Links pand Kapper van de Walle
Misterstraat
t.h.v. Kath.kerk
Lees verder

Oudste Boom van Winterswijk

Foto: Wim Terwel


Brinkheurne, Boerderij Sieverdink 
Zomereik 
Aangeplant omstreeks 1775
Stamomtrek (op 80 cm.hoogte) : 6.04 mtr. (8 okt.2012- Jeroen Philippona)
Hoogte: 20 mtr. (8 okt.2012-Jeroen Philippona) 

Lees verder

Het paasvoetbaltoernooi zet de tijd even stil

Nooit, nooit zullen we die goede vrijdagen vergeten in de jaren zestig en de prille jaren zeventig. Het paasvoetbaltoernooi was een hoogtepunt in het leven van ons jongens uit de bomenbuurt. Ook nu – anno 2018 – rolt de bal nog altijd op Goede Vrijdag, als de scholen elkaar bestrijden in een felle doch sportieve strijd. Tijd voor een herinnering; persoonlijk, een tikje sentimenteel maar waarschijnlijk zo herkenbaar voor velen. Daarom geschreven in de derde persoon, want de geur die er uit opstijgt, is de geur van een generatie.

door André Vis

1969, begin maart. Op het prikbord stonden de namen geschreven op een A4-tje en uiteraard stond zijn naam er niet bij. Hij zat immers nog maar in de vierde klas van de Professor Kohnstammschool, die tempel die hij dagelijks binnenging met het typische gevoel van een negenjarige – vol verwachting, vrees, hoop, blijdschap en al die emoties die het leven tot zo’n ongewis project maken. Nee, de jongens uit de vijfde en zesde klas maakten uit wie zijn school zouden  vertegenwoordigen bij het paasvoetbaltoernooi.

“Het shirt, een erehabijt dat de gelukkigen mochten dragen”

Coltrui
Een jaar eerder was hij er voor het eerst geweest, achterop de fiets bij zijn broer, want zijn broer’s ULO had een team dat de plaatselijke HBS kon verslaan en er waren supporters gewenst, groot en klein. Zijn broer haalde het basisteam niet, maar in het doel van de plaatselijke ULO stond zijn broers vriend, Bertie Peters. Die leek sprekend op Jan van Beveren, die op zijn negentiende een half jaar eerder zijn debuut had gemaakt in het Nederlands elftal. Bertie had hetzelfde postuur; die stijl, die gratie, de ballen klemvast plukkend uit de lucht. En Bertie had een coltrui, net als Jan van Beveren. Dat had hij een week eerder nog gezien toen Bertie bij zijn broer op bezoek was en ze Eloïse van Barry Ryan op de pick-up draaiden – zo hard dat zijn moeder kwaad was geworden.

De ULO won niet. Het verloor met 1-0 maar de HBS had Guus Stemerdink – Guusje voor liefhebbers – een prachtige speler, dus zo merkwaardig was dat niet. Toch was dat niet het enige dat de dag zo fascinerend maakte. Het was alles wat zijn zintuigen bereikte: de aanmoedigingen, de intrigerende naam van de locatie: Morgenzonweg, het cementen urinoir achter veld 2, de vlaggen, de geur van de ontluikende lente, de prachtige Engelse tribune op het hoofdveld die deed denken aan de Kinks, de Beatles en George Best. En de nuffige MMS-meisjes fascineerden hem, die gedurig voor de schare ULO-supporters liepen, daarbij zacht maar hoorbaar zingend: ‘Hup lyceum…. Hup’.

Alles klopte aan het paasvoetbaltoernooi in de jaren zestig, de namen van de scholen, de shirtjes: school O, school C, de Wilhelminaschool, school N, de St. Jozefschool. Sommigen zijn er nu nog, zoals de Wilhelminaschool en de St. Jozefschool maar ach wat een armoede dat scholen thans namen dragen als de Schakel en de Kolibrie. Alsof een school een vogel is.

“Morgenzonweg, het cementen urinoir, de vlaggen, de geur van ontluikende lente, de prachtige Engelse tribune”

Sacraal
En dan de shirtjes. De Wilhelminaschool in de sixties, die groene shirts met een brede verticale oranje baan op borst en rug. De St. Jozefschool, de oranje shirts met zwarte broek en bovenal de zwarte driehoek voor op het shirt – van de beide schouders tot op het borstbeen. De buurtschappen: het groen van Meddo, het geel van Miste ontleend aan MEC. Het shirt als identiteit, niet ontsierd door reclame zoals in het echt Real Madrid toentertijd in het smetteloze wit speelde, bijna te sacraal om aan te raken, zo’n shirt. Een erehabijt – dat was het, het shirt dat de gelukkigen mochten dragen bij het paasvoetbaltoernooi. En nu? Nu heeft zelfs het toernooi een sponsornaam: het Gieskes Interieur Paasvoetbaltoernooi. De nieuwe tijd net wat u zegt, zou Wim Sonneveld zingen.

Van je moeder kreeg hij een pakje brood mee, zodat hij de hele dag op de velden kon rondstruinen. Waar hij de inhoud van het leven voor zich zag ontrollen in al zijn naaktheid. Vreugde, verdriet, jongens die krimpend van de pijn na een ongelukkige botsing de arena verlieten, en bovenal de keeper die de bal door zijn benen liet glippen, verwoord door Willem Wilmink in het lied De School:

…Je speelde in een schooltoernooi en het begin was wondermooi: fijn voetbalweer, je kreeg met 10-1 op je smoel, de kleine keeper in zijn doel hij weende zeer…

Meester Heesen
2018, eind februari. Weemoedig struint hij in de aanloop naar dit verhaal door de site oudwinterswijk.nl. Daar ziet hij die foto van het voetbalteam van de Kohnstammschool uit 1959, het jaar dat hij werd geboren. In het bijschrift ziet hij dat de jongen links in het trainingspak Harrie Neerhof heet. Verrek, Harrie Neerhof – die heeft hij later nog gekend, en de ietwat mollige jongen rechts onderin in trui heet Hobbe de Vries. Zegt hem ook wat. Werd die later geen kapper? Maar hoog boven de jongens uit op de teamfoto torent de meester. Meester Heesen die hem achter op de fiets meenam naar het strandbad voor de zwemles, omdat hij van zijn moeder niet zelf mocht fietsen. Veel te gevaarlijk. Meester wist de weg, meester wist waarheen.

Het paasvoetbaltoernooi is een instituut. Het doet hem denken aan een tijd dat Winterswijk nog McDonald’s-vrij was en Albrecht een bedevaartsoord waar hij Kameleon-boeken kocht, de altijd klemmende voordeur ferm opentrappend met zijn linkervoet. Dezelfde voet waarmee hij de meeste ballen beroerde, buitenkant links zoals Willem van Hanegem.

Het paasvoetbaltoernooi zet zijn tijdsbeeld even stil. Het is een stilstand om te koesteren.

Andre Vis (1959) is geboren in Winterswijk en was onder meer sportverslaggever en hoofdredacteur van de Twentsche Courant Tubantia.

De Vijftigpluskrant, 31 maart 2018

Lees verder

Busvervoer

Eerste busdienst was v.d. E.B.D.O.
Eerste Bus Dienst Onderneming
1923: Winterswijk-Eibergen
1924: Winterswijk-Aalten-Dinxperlo: Bernard Veldhuis

1937: Winterswijk-Enschede: GTM (Arink (EBDO) uit Eibergen stopt.

01 oktober 1937, Graafschapbode

GTW

VELDHUIS

SLOOT

Walhof

Lees verder