oudwwijk
Digitaal erfgoed

De eerste spoorwegverbinding

Reeds omstreeks 1860 was door den Amsterdamschen ingenieur C.Oudshoorn een plan ontworpen voor een spoorwegverbinding van Amsterdam over Apeldoorn en Winterswijk naar het Duitse Ruhrgebied.
De heeren Holzmann en Sieburgh te Amsterdam hadden daar concessie voor aangevraagd, zoodat in die dagen de hoop levendig was, hier in Winterswijk, dat deze streek nu weldra uit haar isolement verlost zou worden. Maar de beide concessionarissen moesten er helaas het beiltje bij neerleggen en zoo waren de schoone illusies plots weer in nevelen verdwenen.
Wel begon nu de Hollandsche Spoor zich voor het plan te interesseeren, maer zij nam slechts het traject Amsterdam-Zutphen voor haar rekening en liet den Achterhoek aan zijn lot over.
De eenmaal gewekte illusies hadden den geest van enkele voortvarende mannen echter niet met rust gelaten en zoo rijpte in de Achterhoek zelf het plan, om de door Oudshoorn uitgestippelde verbinding tot tot stand te brengen.
Mr.W.A.Roelvink te Winterswijk en baron van Heeckeren van Kell te Ruurlo trachtten de noodige belangstelling daarvoor te wekken, maar moest helaas ondervinden, dat met een eersten ruk de wagen nog maar zoo niet aan ’t rollen te brengen was.
Gelukkiger waren de heer J.B.Snellen, veearts, en J.Willink fabrikant te Winterswijk, op wier initiatief den 21 Maart 1872 de Nederlandsch-Westfaalsche Spoorwegmaatschappij tot stand kwam, die zich voorstelde een lijn te leggen van Zutfen over Winterswijk naar Haltern in het Ruhrgebied.
En dat plan wisten zij-zij het eenigszins gewijzigd- na heel wat onderhandeling en voorbereiding tot werkelijkheid te brengen.

De eerste trein, 8 maart 1878 ontspoord



Begin Maart 1878 was de lijn Zutfen-Winterswijk reeds zoover gereed gekomen, dat de baan tot nabij het dorp berijdbaar was. Daar de voltooiing van het emplacement en het stationsgebouw nog wel eenige maanden vorderen zou, werd voorlopig een houten hulpstation ingericht, waar de eerste trein den 14 maart te 1.15 nam. arriveerde.
Het Weekblad voor Winterswijk en Omstreken van 15 maart 1878 memoreerde dat heuglijke feit aldus:
“De dag van gisteren zal voor Winterswijks geschiedenis een merkwaardige dag blijven. Hoewel de stoomwagen zich reeds Zatermiddag (d.i.9 Maart) hier nabij het station vertoonde, kwam hij gisteren om zoo te zeggen officieel.
Onze afzondering is opgeheven; wij zijn verbonden met het Europeesche spoorwegnet. Van nagenoeg alle particuliere en publieke gebouwen wapperde de driekleur. Het hulpstation was versierd. Aan den ingang stonden drie eerebogen, terwijl de weg in de nabijheid door het plaatsen van pijnboomen in een soort laan herschapen was”

1878
Euphonia Fanfarekorps
Opgericht: 1873: Oudste fanfarekorps Winterswijk 
Verwelkoming eerste trein Zutphen-Winterswijk



Met dezen eersten “expres” arriveerden h.h.commissarissen en andere spoorwegautoriteiten, die met de muziek voorop in een vroolijken optocht van zingende Winterswijkers door Mister- en Wooldstraat naar de Sociëteit op den Zonnebrink werden geleid. Na hier eenige oogenblikken in gewichtige vergadering bijeen te zijn geweest, vereenigde het hooge gezelschap zich te vijf uur aan een diner in “De Klok”, waarna in de sociëteit “De Eendracht”, in “De Harmonie” en enkele herbergen het bal aanving, waarmee de Winterswijkers tot het middernachtelijk uur zich kostelijk vermaakten.

Het eigenlijk groote spoorfeest had intusschen eerst plaats op Zaterdag den 20en Juli. Hiervoor was een terrein aan den Wooldschen weg uitgekozen, waar de groote Bamberg ’s middags voorstellingen gaf en de muziek van het 56e Reg.Inf.uit Wesel zich den ganschen dag nooren liet. Een geanimeerd Bal- champêtre en een schitterend vuurwerk vesloten deze gedenkwaardigen dag.
De opening der lijn voor het publiek verkeer volgde drie dagen later, n.l. op Woensdag 24 Juli met een dienstregeling, die er als vogtl uitzag:
Vertrek van Zutfen: 11.10. v.m., 3.20 en 7.45 nam.
Vertrek van Winterswijk: 6.30 v.m., 1.25 en 6.- nam.
Met stomme verbazing werden de eerste treinen bij binnenkomst zoowel als vertrek door een nieuwsgierige, deels verblufte menigte aangestaard.
Velen maakten den daarop volgenden Zaterdag en Zondag gebruik van de gelegenheid om gratis een ritje naar Zutfen te maken, waarvoor enkele pleziertreinen vise verse ingelegd waren.
Maar vooral onder de ouderen van dagen waren en bleven er velen, die voor geen geld van de wereld proefondervindelijk met den stoomwagen kennis dorsten te maken.
Zij raakten daardoor nog afgeslotener van de wereld dan voorheen, want het vehikel, waar ze zich wel aan toevertrouwden- de aartsvaderlijke diligence- ging reeds na enkele dagen in den ongelijken strijd ten gronde.

Den 31 Juli 1878 deed zij haar Lochemsche reisje voor ’t laatst, waarvan het Weekblad voor Winterswijk van den 2 Aug.1878 schreef:
“Eergisteren had hier een roerende plechtigheid plaats. Een ouden, geel beschilderden vriend, getrokken door een zeer mageren bruinen viervoeter en een dito schimmel, werd de laatste eer bewezen. Gezeten in een vijftal rijtuigen deden een dertigtal jongelieden, met lange Goudsche pijpen gewapend en dikke rookwolken uitblazend, de oude diligence van Van Gend & Loos, die voor ’t laatst de reis naar Lochem aanvaardde, uitgeleide”.

B.Stegeman


De Spoorlijnen

De lijn richting Borken, werd geopend in Juni 1880 en die naar Bocholt op 25 Aug.1880.
De Locaalspoorweg Winterswijk-Neede dateert van 1 Oct.1884 en Winterswijk-Doetinchem van 15 Juli 1885. De straatweg Deventer-Winterswijk kwam in 1830 tot stand.

Gedicht

De blijde morgenstond breekt aan,
De ure lang verwacht,
Die uit den slaap ons op deed staan
En ons den spoorweg bracht
Nu hijschen wij de vlag in top,
Nu juichen arm en rijk,
Nu rijst verheugd het loflied op,
Ter eer van Winterswijk. Enz.


Of het meer schalksche:
Het uur is daar,
De weg is klaar,
De stoomfluit roept ons op!
Nu stormen wij langs ’t ijz’ren spoor,
Straks al de werelddeelen door


’t Is nooit gehoord,
Hoe snel je spoort
Langs onzen nieuwen weg!
Vanavond zit je, wat een grap!
Al bij den Sultan aan de pap!


Heer conducteur,
Ontsluit je deur,
Ik reis per eerste klas,
1c Moet naar Amerika en-kom
Vanavond met de trein weerom!


Mijn zwager Jan,
Woont in Japan,
‘k Spoor even naar hem toe
En ‘k breng, als ‘k morgen wederkom
Mijn oude paraplu weerom.


Ons Beiersch bier,
Het deugt geen zier.
Maar ’t spoor dat schaft ons raad,”
‘k Ga even maar naar Beieren mee
En drink er gauw een glas of twee.


Stap in maar, vrind,
Met vrouw en kind,
En wie niet sporen wil,
Dien doen wij met ons compliment
Onze oude dilizjans present

De mannen achter het Winterswijkse Spoor

Abraham Pabbruwe (1853-1906 Winterswijk)
J.G.ten Houten
Mr.W.A.Roelvink
Jan Bartholomeus Snellen (1830-1910)
J.F.Veeren
J.Willink

Foto: Jan Mengers


Lees verder

Spoorwegen

18 juli 1878: Zutphen-Winterswijk
14 juli 1880: Winterswijk-Gelsenkirchen- tot 1979
25 augustus 1880: Winterswijk-Bocholt
1885: Winterswijk-Arnhem
Winterswijk-Enschede – tot 1937

Jaren 1890

Geluksvogel

VRIJDAG 08 FEBRUARI 1895, Utrechts Nieuwsblad

ONGELUKKEN EN MISDADEN
EEN DROEVIG ONGEVAL

Uit Winterswijk wordt gemeld: Verleden Zaterdag had hier een geval plaats van even zeldzame als ongedachte uitredding van levensgevaar. Terwijl de treinsmid De G.op het terrein der H.IJ.S.M. werkzaam was, naderde hem van achteren een trein die langzaam rangeerend achteruit stoomde. De G., die dit niet had opgemerkt, werd door een der buffers omvergestooten en viel tusschen de rails, maar behield gelukkig zijne tegenwoordigheid van geest.”Ik voelde dat ik omviel”, heeft hij later verteld, ” maar ik begreep dadelijk wat er gebeurde en ik dacht:” Nou moet ik plat gaan liggen”. Zoo rolden dan ook de wagons een voor een over hem heen, maar de locomotief, die achteraan kwam, moest wegens hare eigenaardige inrichting hem zeker vermorzelen; want niemand van het personeel had den man opgemerkt. Maar juist toen de locomotief hem genaderd was, stond de trein stil, en stoomde daarna weer even langzaam vooruit, daar hij nu juist den gezochten wissel voorbij was, en De G.stond ongedeerd wederop.

Ongeval Spoor

DONDERDAG 24 NOVEMER 1898, Utrechts Nieuwsblad

Aan het station der.Holl.IJzeren Spoorwegmaatschappij te Winterswijk werd Zondag in den vroegen ochtend een oppassend werkman bij zijn arbeid door een locomotief overreden. De beide beenen werden hem van het lichaam gescheiden. Na korten tijd stierf hij. De ongelukkige was gehuwd en vader van negen kinderen.

Jaren 1900

Smokkelen trein Winterswijk-Borken

MAANDAG 19 FEBRUARI 1906, Utrechts Nieuwsblad
EENE SMOKKELGESCHIEDENIS
In den trein Winterswijk-Borken werd deze week ontdekt. Kort voor het station Borken wierp iemand aan een wachtend persoon 20 pond spek toe uit ’ t portierraam. Een baanwachter ontdekte het feit dat den daders veel last zal bezorgen.

Een onheil voorkomen

VRIJDAG 11 DECEMBER 1908, Utrechts Nieuwsblad
EEN ONHEIL VOORKOMEN. Door de oplettendheid van den machinist is Woensdag te Winterswijk een groot onheil voorkomen. Toen de trein uit de richting Amsterdam tot dicht bij den Misteroverweg genaderd was,  bemerkte de machinist, dat de slagboomen nog open stonden en vele personen, vooral kinderen, zich op den overweg bevonden. Door met alle kracht te remmen, wist hij den trein nog voor den overweg tot staan te brengen.

Jaren ’10

Tussen de buffers gedood

27 FEBRUARI 1912
Overreden.
De 28-jarige Duitsche remmer Friedrich Sassenberg uit Osterfeld is Maandagavond op het station Winterswijk tusschen de buffers van een rangeerenden trein geraakt, en onmiddellijk gedood

Door den Trein gedood

WOENSDAG 22 JANUARI 1913, Utrechts Nieuwsblad 
DOOR DEN TREIN GEDOOD.
Door den laatsten personentrein is Maandagavond te Winterswijk overreden mejuffrouw U. aldaar. Ze was terstond dood. De machinist van den goederentrein, die om 12 uur te Winterswijk aankomt, vond haar door midden gereden lichaam.

Tusschen de Buffers doodgedrukt

DONDERDAG 13 NOVEMBER 1913, Utrechts Nieuwsblad
TUSSCHEN DE BUFFERS DOODGEDRUKT.
De arbeider-remmer H.Wiggemans uit Winterswijk is te Neede tusschen de buffers van een trein doodgedrukt. de ongelukkige, gehuwd en vader van een kind, was onmiddelijk een lijk.

Zwaar gewond

DONDERDAG 08 APRIL 1915, Utrechts Nieuwsblad
ZWAAR GEWOND
De remmer F.B. te Winterswijk had bij het aankoppelen van den wagon op het emplacement van den Geldersch-Overijsselschen Lokaalspoorweg het ongeluk, met de buffers in aanraking te komen, waardoor hij zeer zwaar werd gerwond

Tusschen de Buffers

DINSDAG 27 APRIL 1915, Utrechts Nieuwsblad
TUSSCHEN DE BUFFERS. 
De arbeider J.Leuverink, te Winterswijk, sedert een paar dagen in dienst der H.IJ.S.M., kwam bij het rangeeren tussen de buffers, met het gevolg dat zijn borstkas werd ingedrukt. Hij kreeg daardoor ernstige verwondingen, die zijn opneming in het ziekenhuis noodzakelijk maakten. Zijn toestand werd echter van dien aard, dat hij naar Arnhem getransporteerd moest worden.

H.Waldorp

Jaren ’20

Door den Trein verongelukt

MAANDAG 16 FEBRUARI 1920, Utrechts Nieuwsblad
DOOR DEN TREIN GEDOOD
Te Winterswijk is de spoorwegarbeider R. te Miste, vader van vijf kinderen, door een trein overreden en gedood.

Treinbotsing

DINSDAG 22 MAART 1921, Utrechts Nieuwsblad
TREINBOTSING.
Gisterenochtend zijn te Winterswijk twee goederentreinen, waarvan een komend uit Duitschland, tengevolge van de dikke mist op elkaar geloopen. De beide locomotieven, zijn zwaar beschadigd, verscheidene goederenwagens werden uit de rails geworpen en eveneens zwaar gehavend.

Nederlandse Spoorwegen

VRIJDAG 16 SEPTEMBER 1921, Utrechts Nieuwsblad
NEDERL. SPOORWEGEN
Door de Directie der Nederlandsche spoorwegen werd aanbesteed de verpachting der buffetten van ’t station Winterswijk. Ingekomen waren drie aanbiedingen: J.G.A. Tibout te Amsterdam voor f 800; J.van Pigten te Amsterdam voor f 700, W.Lindeman te Baarn voor f 350 en A.Scholten te Winterswijk voor f 300.

Doodgedrukt

ZATERDAG 19  APRIL 1924, Utrechts Nieuwsblad
DOODGEDRUKT
Donderdag is op het emplacement te Winterswijk de rangeerder Lammers tusschen wagons doodgedrukt.

Een extra kolentrein

MAANDAG 12 JULI 1926, Utrechts Nieuwsblad
EEN EXTRA KOLENTREIN
Als gevolg van de mijnwerkersstaking in Engeland rijdt thans iederen avond een extra-kolentrein van 40 a 50 wagons via Winterswijk-Hoogezand naar Delfzijl voor het bunkeren van Engelsche schepen.

Geerdes omgekomen spoorweghalte

DONDERDAG 18 OKTOBER 1928
De arbeider Geerdes uit Winterswijk, die eenige dagen geleden aan de spoorweghalte Miste, bij het opladen van hout onder een boom geraakte, is aan de bekomen wonden overleden.

Foto: G.Ribbink- G.Schut

Jaren ’30

Door locomotief overreden

16 JUNI 1934

Op het spoorwegemplacement te Winterswijk is de assistent D. door een locomotief overreden. Hij werd zwaar gewond en is enkele oogenblikken later overleden.

Opheffing lokaal Spoorwegen

MAANDAG 19 NOVEMBER 1934, Utrechts Nieuwsblad

OPHEFFING LOKAAL SPOORWEGEN
Utrecht, 17 Nov. ….

Voorts zal de lijn van Winterswijk tot de grens in de richting van Bocholt worden opgebroken.

Station Winterswijk eerste prijs

DONDERDAG 19 SEPTEMER 1935, Utrechts Nieuwsblad

STATIONSVERSIERING
WINTERSWIJK HEEFT DE MOOISTE TUINAANLEG ROND DE PERRONS

UTRECHT,19 Sept.- Zooals bekend is, hebben de Ned.spoorwegen in de laatste jaren drie hoofdprijzen uitgeloofd voor de mooiste versiering met groen en bloemen. Dit jaar is, gezien het daarmede bereikte succes, het aantal hoofdprijzen tot vijf uitgebreid. Een hoofdprijs kan behaald worden door een station, dat een inspectieprijs wint. Het resultaat hiervan is geweest dat bijna elk station, dat zich leent tot een dergelijke versiering, heeft medegedongen, waarvan het gevolg was dat de tuinaanleg bij de stations steeds uitgebreider en mooier werd. Een dertigtal stations ontvingen dit jaar inspectieprijzen. Hieruit werd een keuze gedaan voor de directie-of hoofdprijzen. De eerste directieprijs is thans toegekend aan station Winterswijk, de tweede aan Castricum, de derde aan Almelo, de vierde aan Beek-Elsloo en de vijfde aan Epe.

Laatste trein

02 oktober 1937: 21.30 uur

Laatste trein Winterswijk – Neede

Foto: Paul van Baarle-1978
20 April 1960
R.Ankersmit
www.klassiekebeveiliging.com
20 April 1960
R.Ankersmit
www.klassiekebeveiliging.com
27 oktober 1962
R.Ankersmit
www.klassiekebeveiliging.com
24 April 1976
W.Vos
www.klassiekebeveiliging.com
25 augustus 1974
W.Vos
www.klassiekebeveiliging.com
24 April 1976
W.Vos
www.klassiekebeveiliging.com
Foto: Jan Mengers
Lees verder