Deze pagina is in bewerking en zal dat de komende tijd ook nog wel blijven.
Het is een gevoelig onderwerp over Winterswijk in de tweede wereldoorlog.
Indien anderen mij hierbij kunnen helpen, graag.
Wel wil ik met nadruk vermelden, dat ik buiten de "hoofdrolspelers" om,  geen namen ga publiceren van Winterswijkers met een NSB achtergrond. 

Hier wil ik publiceren waar het wel "goed" ging, maar ook waar het echt "fout" ging.
Er zijn nml. veel slachtoffers gevallen. Zeker onder de Joden, maar ook onder de verzetsstrijders en andere inwonenden.

 

 
 

 Was Winterswijk nu NSB-gezind of Bos-gezind? Of toch beide?

 GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN 1931-1935-1939

1931 Vrijz.D. Rk.P. Liber.P. ARP SDAP COMM          
Tot. 2316 904 1618 1276 2043 201          
Naam: Bent Balink Priester Weerkamp v.Dam Kobus          
Stem: 936 781 1032 859 1302 195          
  Gossink Bekker Tenkink Harmsen teHennepe Lenting          
  142 82 15 15 48 6          
  Lamers   tenHagen Mentink Eikmans            
  39   92 69 143            
  BOS     teWinkel Heinen            
  1053     311 17            
  Toebes                    
  21                    
Perc. 27,6 10,8 19,3 15,2 24,4 2,4          
                       
1935 Vrijz.D. Rk.P. Liber.P. ARP SDAP COMM GEM.BEL. CHU CDU    
Tot: 1056 954 1278 650 2303 176 1747 175 540    
Naam: Bent Bekker Priester Weerkamp v.Dam Kruse BOS Weduwen teWinkel    
Stem: 765 882 715 593 2065 120 1585 145 525    
  Gossink Balink Tenkink Harmsen teHennepe Sikking Walvoort        
  99 42 208 38 83 40 53        
  Toebes   tenHagen Rietberg Heinen Kobus Slotboom        
  25   99 15 53 7 16        
  Verwers       Beyers   Lammers        
  40       25   19        
          Obelink            
          15            
Perc: 11,8 10,7 14,3 7,3 25,9 1,9 19,6 1,9 6,0    
                       
1939 Vrijz.D. Rk.P. Liber.P. ARP/CHU SDAP WERKL. NSB CDU      
Tot: 1688 1057 1897 1016 2077 361 939 490      
Naam: Bent Bekker Priester Weerkamp v.Dam Ribbink Slotboom teWinkel      
Stem: 1308 919 1274 842 1710 312 722 463      
  Verwers Balink Tenkink Weduwen Heinen Kobus Blekkink        
  83 24 165 86 165 10 99        
  Hannink   tenHagen   Beyers            
  75   174   70            
          Obelink            
          20            
                       
Perc: 17,7 11,1 19,9 10,6 21,8 3,7 9,8 5,1      
                       
                       

In 1931 zie je Dr.Bos meedoen bij de Vrijz.Democraten en hij pakt hier op de vierde plaats meer stemmen dan nr.1 Bent (1053-936). In 1935 doet Bos zelf met een eigen partij mee, nml.Gemeente Belangen (voorloper NSB) en hier pakt hij 1585 stemmen. Dit gaat ten koste v.d. Vrijz.Dem. en de Liberalen (Vrijheids Bond).
In 1939 doet de NSB zelf mee i.p.v. Gemeente belangen, maar Bos staat niet meer op de lijst. De NSB houd "slechts"  9,8% over.
De Vrijz.Dem. en vooral de Liberalen hebben hun stemmen weer terug gekregen.
(Niet iedereen in Gem.Belangen was NSB-er) 

GEMEENTERAAD  1931-1935-1939

   Vrijz.Dem. Rk.P. Liber.P  ARP  SDAP         
1931 Bent  Balink  Priester  Weerkamp  v.Dam         
  Gossink Bekker  Tenkink  Harmsen  te Hennepe         
  Lammers    ten Hagen  te Winkel  Eikmans         
  Bos        Heinen         
  Toebes                 
                   
  Vrijz.Dem.  Rk.P.  Liber.P.  ARP  SDAP  Gem.Bel.  CDU     
1935  Bent  Bekker  Priester Weerkamp  v.Dam  Bos  JW.te Winkel     
  Gossink  Balink  Tenkink    te Hennepe  Walvoort       
      ten Hagen    Heinen  Slotboom       
          Beyers         
          Obelink         
                   
  Vrijz.Dem.  Rk.P.  Liber.P.  ARP/CHU SDAP  NSB  CDU     
1939  Bent  Bekker  Priester  Weerkamp  v.Dam  Slotboom  JW.te Winkel    
  Verwers  Balink  Tenkink  de Weduwen  Heinen  Blekkink       
  Hannink    ten Hagen    Beyers         
          Obelink         
                   
                   
                   

PROVINCIALE STATEN 1931-1935-1939 (in bewerking)WINTERSWIJK

                           
    1931 z    1935 z    1939  z         
 TOTAAL   8675     9193     9470           
 R.KATH   929 20    940  21   1068  20         
 VRIJH.B.   2033  3   1280  2   1656  3        
 SDAP   2029  10   2123  12   2202  12        
 CR.HIST   352      187      247           
 A.R.   757   8   668  7    787   8        
 Vrij.Dem.   1957  8   1006  4   1673   4        
 S.G.P.   7   1   14   2   9           
 Commun   268      158      68           
 Dem.Bond   53      72                 
 Herv.Ger.St.   12     7                
 Plattel.B   45                       
 NSB         1799  5   1100   2        
 Nat.Boer          668                
 RSAP          54                
 CDU          488                
 CDP   660                       
                           
                           
                           
                           
                           
                           
                           


In 1935 staat Bos als zesde op de kandidatenlijst v.d.Prov.Staten.
In 1939 doet Bos niet mee

 

 

 

Vaak wordt er vanuit gegaan dat Winterswijk in de oorlog 20,4% NSB-ers had, maar is dat wel zo?                NEE

Ten Eerste:    Het aantal geldig uitgebrachte stemmen voor de Prov.St. was 9193.
                      Uitgaande hiervan heeft 19,6% NSB gestemd. Dit was in 1935.
                      Dr.Bos stond toen op de zesde plaats

Ten Tweede:  In 1939 (P.S.)was het gedaald naar 11,6%. Dr.Bos deed toen niet mee

Ten Derde:    

Dr.G.A.Kooy schrijft hierover in Het Echec van een ’volkse beweging’1964.Pag.85.

"Het lag in de lijn der verwachting, dat een groter aantal kiezers Mussert’s beweging in 1939 zouden hebben afgezworen. De onverwacht velen die haar trouw zijn gebleven, zijn echter, temeer omdat de zo invloedrijke figuur Bos nu niet meedoet, zonder enige twijfel veel meer met hart en ziel nationaal-socialist, dan zij, die in 1935 de NSB haar grote stembusoverwinning bezorgden." 

                         Kan het ook niet zo zijn dat de NSB nog zoveel stemmen kreeg, omdat
                         Dr.Bos nog steeds lid was van de NSB?

Ten Vierde:       

Twee maanden later in 1939 Juni bij de gemeenteraadsverkiezingen haald de NSB 9,8% v.d. stemmen. Ook hier deed Dr.Bos niet mee, maar was wel lid.

Hoeveel procent zal het dan in 1940 geweest zijn?

Waarom wil ik dit aantonen?

Altijd wordt er in de buitenwereld gesproken dat Winterswijk "een en al NSB was".
Altijd wordt de 20,4% aangehaald, maar is dit terecht?
Was Winterswijk zo slecht?
Ik vind het ook onterecht naar alle "goede" wie wij zeer zeker ook hadden.
Denk maar aan "Tante Riek", Henk Baarschers, Wim Koenen, Kees kappers, Jan Jansen, Hennie Kort, Piet brittijn en Eppo Kuipers. En aan de zeer velen die mensen hielpen onderduiken.
Ook het plaatselijke politie-korps bij aanvang v.d. oorlog bleek aan de goede kant te staan en bleven ook aan die kant tijdens de oorlog.
Later kwamen daar wel veel "fouten" bij, maar vaak van elders, die hier geplaatst werden.

Ja, er waren veel "fouten" in Winterswijk. Teveel, maar geen 20,4%
 

 

 

 Stemmen NSB per stemlokaal Provinciale Staten

  1935 1939    
Gem.Huis 135      
School C 325 364    
School O 214 70    
School M 398 242    
School N 93 75    
Miste 162 62    
Meddo 114 58    
Ratum 94 79    
Kotten 127 81    
Woold 137 69    
TOTAAL; 1799 1100    

In 1939 is stemmen op Gem.huis bij School C gevoegd.

-----------------------------------------------------------------------

WINTERSWIJKSE POLITIE
1940-1945

Zoals reeds eerder werd vermeld, bestond het Winterswijkse korps gemeentepolitie bij het uitbreken van de oorlog uit twaalf man. Naarmate de oorlog langer duurde, kwamen steeds meer nieuwe agenten naar Winterswijk. Zij hadden vrijwel allemaal een "oorlogsverleden" en het merendeel van hen sympathiseerde met de NSDAP of waren op z’n minst de bezetter goed gezind. Van de oorspronkelijke twaalf Winterswijkse korpsleden werd bij de zuivering niemand gestaakt, geschorst of ontslagen; tegen geen van hen werden maatregelen genomen. Hieruit valt af te leiden, dat deze politiemensen aan de goede kant stonden, ondanks het verrichten van hand-en spandiensten voor de bezetter. Hieraan viel immers niet te ontkomen?

Ru Wever, De Winterswijkse Politie,Mei, 1994 

---------------------------------------------------------------------------

 

8 Oktober 1941: RAZIA
De Winterswijkse Politie had opdracht gekregen van de SIPO om 33 Joden te arresteren.
s’Nachts heeft Burgemeester Voorink telefonisch aan de SIPO gemeld dat geen v.d.Joden was aangetroffen op de adressen.
Zij waren waarschijnlijk tijdig gewaarschuwd.
De volgende morgen 8 oktober werd er een razzia gehouden in Winterswijk en werden van de 33 Joden er 6 gearresteerd, t.w.: Harrie Gans, 34 jaar; Anton van Gelder, 42 jaar; Siegfried Hamburger, 38 jaar; Heiman Philips, 47 jaar, David Schwarz, 42 jaar en Philip Slager, 47 jaar.
Alle zes zijn zij in oktober omgekomen in Mauthausen.

4 September 1942:
Ondergedoken:
Fam.Meijler, Goudvinkenstraat
Fam.Meyers, Haitsma Mulierweg
Selma Hony en Paul Romann, Spoorstraat

18 September 1942:
Ondergedoken:
Simon van Gelder, Tricotstraat (Wilhelminastraat)

20 September 1942:
Ondergedoken:
Sientje Weiler en kinderen, Ratumsestraat.
Echt.A.van gelder was al ondergedoken in Meddo.

1 Oktober 1942:
Ondergedoken:
Fam.I.de Leeuw, Tuunterstraat

3 Oktober 1942;
Ondergedoken:
Fam.Schwarz, Ratumsestraat

Oktober 1942:
Ondergedoken:
Fam.S.Schwarz, Molenstraat

11 November 1942:
Arrestatie Jacobus Gans.
12 November naar Arnhem gebracht. Overleden 10 April 1945 Bergen-belsen

19 November 1942:
Woningen verzegeld, nml.van:
van Klaveren, Spoorstraat
de Leeuw, Misterstraat
Gans, Misterstraat
van Metz, Misterweg
Rosenthal, Misterweg
Philips, Gasthuisstraat
Gans, Ratumsestraat
Poppers, Vredensestraat
Gumpert,Weurden
Bouwman, Weurden

19 November 1942:
Arrestatie in Henxel van :
Simon Maas, Stationstraat
Jacob Izaak Slager, Meddosestraat
Izaak Leo Slager, Meddosestraat
Helena Bamberg, Meddosestraat

Tevens:
Baer,
S.Kaufman,
J.Hamre,
S.Vooi,
H.Vooi

Allen sterven in vernietigingskampen

27 NOVEMBER 1942:
25 Joden zaten in het Korenburgerveen.
s’Avonds worden er 19 gearresteerd. Hartog Meijler weet te ontvluchten in het veen.
18 Joden worden overgebracht naar het feestgebouw. Paul Romann weet om 18.15 te ontkomen. Ook Leny en Emmy Meijler weten te ontvluchten.
Alle 15 overgebleven Joden zijn overgebracht naar Westerbork en omgekomen in de periode 11-12-1942  tot 21-01-1943.

MAART 1943:
Rauter, de hoogste politie-chef in Nederland maakt bekend dat in de drie noordelijke provincies, de drie zuidelijke provincies en Overijssel en Gelderland verboden is voor Joden.
Na melding bij de plaatselijke politie moeten zij zich naar kamp Vught begeven.
(Besluit Hitler, 21 Januari 1942 Wannseeconferentie)
Burgemeester Bos antwoord 13 April in een brief dat van de 99 nog in Winterswijk verblijvende Joden er 87 naar Vught zijn gegaan.
Drie zieke Jodinnen zijn rechtstreeks naar Westerbork vervoerd.
Vijf Joden bevinden zich nog in Winterswijk. Fam.Humberg en Harpman, maar die is getrouwd met een Christin.Voor dat laatste gold uitstel.
"De verwijdering van de Joden uit deze gemeente is regelmatig verlopen en stoornissen of moeilijkheden hebben zich niet voorgedaan."

Op 31 Juli werd Humberg, zijn vrouw en drie kinderen naar Westerbork gebracht.
Op 3 september komen zijn vrouw en drie kinderen om in Auswitz.
Humberg zelf overlijdt 31 Maart 1944 in Polen.

ONDERGEDOKEN:
Maurits Gans, zijn vrouw Bella en zoon Alex.
28 februari 1944 gearresteerd op een adres aan de Groenloseweg door verraad.
Ook twee andere Joden uit Amsterdam bevonden zich daar.
Maurits Gans en zijn vrouw overleden 6 maart 1944 in Auswitz. Alex 31 mei 1944.

 

 --------------------------------------------------------

10 JANUARI 1941: IN WINTERSWIJK STAAN 287 JODEN GEREGISTEERD.
                                                                    227 JODEN HEBBEN DE OORLOG NIET OVERLEEFD.

-------------------------------------------------------

 

 

 

^ Terug naar boven